XU HƯỚNG GIẢI TỎA KẾT CẤU TRONG KIẾN TRÚC - DCCD

19


03-2021

XU HƯỚNG GIẢI TỎA KẾT CẤU TRONG KIẾN TRÚC

360 DCCD

Xu hướng Deconstruction là một hiện tượng đặc biệt trong văn học nghệ thuật cuối thế kỷ XX. Xu hướng này có cơ sở lý luận bắt nguồn từ quan điểm của một số triết gia đương đại nổi tiếng như Jacques Derrida. Christopher Noms, Martin Heidegger… Thuật ngữ Deconstruction xuất hiện năm 1988 đánh dấu một sự đổi mới mạnh mẽ trong đời sống văn hoá nghệ thuật tiếp sau làn sóng Hậu hiện đại. Sau 25 năm dù đã lan tỏa khắp các châu lục và được khẳng định bằng cả hình thế, không gian, vật liệu & công nghệ, nhưng đến nay vai trò tiên phong vả ảnh hưởng của Deconstruction vẫn còn tiếp tục gây tranh cãi.

Thuật ngữ Deconstruction đã thu hút sự chú ý của nhiều người và là chủ đề được thảo luận rộng rãi rằng Giải toả kết cấu có phải là một chủ nghĩa trong kiến trúc hay không hay đó chỉ là mong muốn tái thẩm định lại các giá trị của kiến trúc Hiện đại. Đến thời điểm hiện nay xu hướng Deconstruction vẫn luôn gợi mở tinh thần sáng tạo và có sức hút mạnh mẽ với giới kiến trúc sư.

Thực tế cho thấy, các công trình theo xu hướng Deconstruction thường mổ xẻ, phơi bày những mặt khuất của đời sống con người và xã hội đương đại. Các học giả đều nhìn nhận rằng: đằng sau mỗi công trình Deconstruction là những câu chuyện có ý nghĩa, hay những góc nhìn khác biệt, đôi khi hài hước, châm biếm được kể bằng sắt thép, bê tông, hoặc bất cứ vật liệu nào khác trong thời điểm hiện tại. Các công trình ấy thường quen thuộc nhưng cũng rất mới lạ, tạo nên những sự khiêu khích, xung đột trong cả không gian và ý thức.

Trong những năm gần đây, với sự phát triển vượt bậc về mặt kinh tế – xã hội, hiện nay các sáng tác kiến trúc đã không còn phải nghĩ nhiều tới “sự an toàn” nữa mà đã có thể “phá cách” theo quan niệm sáng tạo của bản thân. Nói đến kiến trúc Việt Nam đương đại hiện nay, chúng ta có các công trình kiến trúc mới đang vươn lên hàng ngày ở các đô thị từ cấp trung ương tới cấp địa phương, hình thái kiến trúc của các công trình xây dựng ở thời kỳ này đã trở nên đa dạng hơn các thời kỳ trước đây rất nhiều mà xu hướng Deconstruction là một trong số đó. Tuy nhiên, bên cạnh những công trình thành công trong việc khai thác tốt các đặc điểm của xu hướng này, thì  vẫn còn có những công trình hiểu sai về mặt khái niệm lẫn các đặc tính của Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction), dẫn đến đã tạo nên những công trình vừa không có công năng sử dụng tốt, vừa làm bộ mặt đô thị trở nên chắp vá, thiếu mỹ quan. Vì vậy, một cái nhìn tổng quan về xu hướng sáng tác Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) là cần thiết nhằm tổng hợp những kiến thức phục vụ cho công tác thiết kế.

Khái niệm kiến trúc Giải tỏa kết cấu

Năm 1988, trong một triển lãm tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York, dưới sự bảo trợ của kiến trúc sư Philip Johnson, lần đầu tiên người ta đã xác nhận sự hiện diện của hình thức kiến trúc này với tên gọi chính thức là “Kiến trúc giải tỏa kết cấu chủ nghĩa”. Cuộc triển lãm này giới thiệu sáu kiến trúc sư và một nhà xây dựng, bao gồm các kiến trúc sư: Bernard Tschumi, Frank O’Gehry, Peter Eisenman, Rem Koolhaas, Zaha Hadid và nhà xây dựng Coop Himmelblau. Xu hướng thiết kế kiến trúc mới này chính thức được đặt tên là “Deconstruction” (Giải toả kết cấu).

Chủ nghĩa Giải tỏa kết cấu là một trào lưu triết học ra đời vào những năm 1960, đó là trào lưu chính của chủ nghĩa Hậu cấu trúc (Post-Structuralism). Chủ nghĩa Giải tỏa kết cấu trong nghệ thuật và kiến trúc trong một thời gian nhất định cũng đã đột phá và trở thành một đối trọng của nghệ thuật và kiến trúc mới.

Các kiến trúc sư tham gia triển lãm Nghệ thuật Hiện đại New York (nguồn: Sưu tầm)

Trong Từ điển tiếng Pháp, thuật ngữ này được định nghĩa theo hai cách sau :

Về ngữ pháp: Deconstruction là sự thay đổi, sự ngắt quãng cấu trúc và bố cục của từ trong câu với mục đích tạo ra nghĩa khác, nghĩa mới với những từ tương tự.

Về cơ học: Deconstruction chỉ sự sự tháo rời, tháo dỡ, phân dã.

Kiến trúc giải tỏa kết cấu có mối quan hệ sâu xa với các ngành nghệ thuật khác tương đồng như nghệ thuật Hội họa trừu tượng, sản phẩm của thời đại cơ khí và máy móc, nghệ thuật phi hình tượng, từ giã nghệ thuật truyền thống già nua. Những kiến trúc sư theo lối kiến trúc này luôn có phong cách riêng biệt với biểu hiện của tinh thần tự do, sự sáng tạo không giới hạn.

Xu hướng Giải tỏa kết cấu đã tồn tại từ khá lâu, cùng thời kỳ với Bauhaus. Sau khi kiến trúc hiện đại suy yếu, kiến trúc kết cấu Nga trở lại với quan điểm sáng tác mới đã đẩy kiến trúc Giải tỏa kết cấu lên một tầm cao mới.

Quá trình hình thành xu hướng giải tỏa kết cấu

  • Mối liên hệ giữa chủ nghĩa giải tỏa kết cấu với các chủ nghĩa khác

Các xu hướng Kiến trúc giải tỏa kết cấu (Deconstruction)

Xu hướng thứ nhất: Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) là một bộ phận của kiến trúc Hậu Hiện đại. Mục tiêu nhằm tìm ra cách giải thích mới, thông qua các truyền thống cũ nhưng tương thích với sự đa nghĩa, phức tạp của xã hội. Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) không phải là một phong trào, không phải là một tín điều, mà chỉ là mong muốn tái thẩm định những giá trị của kiến trúc Hiện đại.

Deconstruction tìm cách tái thẩm định các giá trị kiến trúc hiện đại trong sự xem xét lại các vấn đề và tìm cách giải thích theo lối khác. Những thuộc tính của Chủ nghĩa hiện đại không bị từ bỏ mà được kết hợp với những thuộc tính mới thêm vào làm giảm đi ý nghĩa rõ ràng của kiến trúc. Những thuộc tính của Chủ nghĩa hiện đại không bị từ bỏ mà được kết hợp với những thuộc tính mới thêm vào làm giảm đi ý nghĩa rõ ràng của kiến trúc. Hình thức kiến trúc được thể hiện ở những đặc tính dở dang, đảo ngược tạo trạng thái nước đôi, nhập nhằng của các yếu tố kiến trúc, các trạng thái chuyển động, không ổn định, dễ sụp đổ, sự hoàn hảo bị xáo trộn.

Deconstruction thực chất là tư tưởng chứa đựng những ý niệm lạc quan, tích cực, hướng đến cái mới từ những cái cũ bị lãng quên. Những mục tiêu theo xu hướng này của Deconstruction gồm :

– Deconstruction là một bộ phận của tư tưởng Hậu hiện đại, xu hướng này tìm tòi ra một hướng mới từ việc xem xét những mặt đã có của kiến trúc hậu hiện đại.

– Deconstruction chỉ là phương tiện giúp cho việc giải thích thế giới mới, không nhằm mục đích phá hủy những truyền thống trước đó, mà mục đích chủ yếu là xem xét nó có thể áp dụng được gì cho tương lai.

– Deconstruction mong muốn tìm lại những cái trước kia đã bị tre đậy, giấu đi, bị đàn áp,… để tìm lại những mảnh nhỏ còn xót lại của quá khứ và tìm ra những cách giải thích khác.

Xu hướng thứ hai: Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) là một phong cách kiến trúc mới, không là bộ phận của kiến trúc Hậu Hiện Đại. Kiến trúc Giải tỏa kết cấu đi ngược lại hướng đi của kiến trúc Hậu Hiện Đại với chủ trương khai thác chủ đề có sẵn từ lịch sử nhằm tăng tính giao tiếp, thân thuộc với quần chúng. Tìm ra một ngôn ngữ biểu hiện mới để nhằm đạt đến một hình thức sinh ra từ trí tưởng tượng, và kết quả cuối cùng có được của cái toàn thể: sự hoàn hảo bị xáo trộn.

Xu hướng này đi tìm một thứ ngôn ngữ gây ấn tượng mạnh mà không cần chú ý đến yêu cầu chức năng, thậm chí còn chống lại và từ bỏ các chuẩn mực trong xây dựng và trang trí. Đó cũng là nét tương đồng trong quan niệm triết học của hai xu hướng Hậu hiện đại và Kiến trúc giải tỏa kết cấu (Deconstructivism).

Giá trị của Deconstruction là tuyên chiến với kiến trúc Hậu hiện đại:

Deconstructivism tìm cách tái thẩm định các giá trị kiến trúc hiện đại trong sự xem xét lại các vấn đề và tìm cách giải thích theo lối khác. Những thuộc tính của Chủ nghĩa hiện đại không bị từ bỏ mà được kết hợp với những thuộc tính mới thêm vào làm giảm đi ý nghĩa rõ ràng của kiến trúc.

Đó cũng là nét tương đồng trong quan niệm triết học của hai xu hướng Hậu hiện đại và Deconstruction. Tuy vậy, sự khác biệt giữa họ thể hiện rõ hơn trong khẩu hiệu do kiến trúc sư Berard Tschumi đưa ra: “hình thức sinh ra từ trí tưởng tượng”, nhằm khẳng định giá trị của Deconstruction và tuyên chiến với kiến trúc Hậu hiện đại: là xu hướng không “tưởng tượng” ra kiến trúc mà chỉ chú trọng khai thác những chủ đề sẵn có từ lịch sử. Chính Deconstruction đã sản sinh ra khái niệm về sự “hoàn hảo bị xáo trộn” giống như một trò chơi với những hình khối hình hộp được lắp ráp tỉ mỉ nhưng lại gây ra cảm giác rằng có thể làm nó xụp đổ hoặc chuyển động. Hình ảnh chung mà các kiến trúc sư theo đuổi xu hướng Deconstruction là tạo ra một hình khối kiến trúc mỏng manh được sắp đặt bên cạnh những khối to lớn quá khổ và quái dị, nhằm tạo nên một trạng thái không ổn định, dễ sụp đổ.

Với ý tưởng cho rằng Deconstruction là những cấu trúc không chặt chẽ, nên sự bền vững không thuộc về bản thể của nó, và như thế có thể hiểu là một thứ kiến trúc với những hình thể “phi kết cấu”.

Đặc trưng của kiến trúc giải tỏa kết cấu

Làm phân tán và mất trật tự tổ chức bố cục, hình dáng, tỉ lệ, màu sắc, trong kiến trúc.

Hình thức rối loạn, không có trật tự và hỗn độn của các khối hình học phức tạp đan xen nhau, bị cắt vát, bo cạnh tròn, xoắn, uốn…

Làm mất đi sự hoàn thiện mang tính quy chỉnh truyền thống của sự vật , tạo cho công trình kiến trúc sự dở dang.

Làm đột biến , gây ra những sự thay đổi đột ngột.

Tạo cảm giác động thái, do có những hình thái uốn vặn, mất ổn định, mất trọng lượng, gây ấn tượng bay bổng. Các tác phẩm giải toả kết cấu làm cho người ta có cảm giác sụp đổ, tan vỡ, những chi tiết kiến trúc được dàn xếp méo mó, tan hoang tạo cho các công trình dường như không đứng vững mà đang sập xuống.

Tạo nên sự tương phản quá lớn giữa các khối kiến trúc mỏng manh bên cạnh những khối to lớn quá khổ, tạo lên một cảm giác không ổn định, dễ đổ vỡ.

Tạo lập sự cách tân về hình thức đến mức cao nhất.

Đặc điểm của kiến trúc giải tỏa kết cấu

Đặc điểm của Kiến trúc Giải tỏa kết cấu theo Peter Eisenman: Không cổ điển (non-classic); không bố cục (de-composition); không trung tâm (non-centering); không liên tục (dis-continuity).

Những đặc điểm thể hiện sự tồn tại đối lập, tính nhập nhằng, sự đảo ngược: Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) tạo ra những hình ảnh của sự lộn xộn với các hình khối đôi khi không cần quan tâm tới sự hài hoà và thống nhất, những chi tiết xa lạ, kỳ quặc được đem vào công trình. Đó là kiến trúc của sự rối loạn, lộn xộn, chệch hướng, méo mó.

Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction)

Công trình Deconstruction dường như không có logic về thị giác, chúng hiện diện như là sự kết hợp của các hình thức trừu tượng không liên hệ và hài hoà với nhau. Các thiết kế đôi khi gợi lên cho người xem sự nhập nhằng trong nhận thức về biểu hiện hay công năng của công trình. Mark Wigley đã nói là ông thấy được hình ảnh của Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) trong những bản vẽ phác thảo của Chủ nghĩa kết cấu Nga.

Trong đó những hình thức hình học thuần tuý được sử dụng để tạo thành các bố cục biến dạng, hỗn tạp và mâu thuẫn. Tuy nhiên, xét về bản chất, hai xu hướng này hoàn toàn khác nhau. Chủ nghĩa kết cấu Nga là sự kết hợp của các yếu tố đối lập thành nhất thể theo cách thức của máy móc công nghiệp, trong khi Deconstruction lại chấp nhận sự tồn tại chung của những mặt đối lập mà không tìm cách hoà hợp chúng. Các mặt đối lập được bảo tồn ở trạng thái tan rã, phân huỷ. Kiến trúc được xem như là mảnh vụn trong đó những yếu tố cơ bản bị phá bỏ.

Chủ nghĩa kết cấu Nga (Nguồn: Internet)

Những đặc điểm thể hiện sự lặp lại và biến đổi, sự dở dang, sự vận động: Deconstruction nhấn mạnh tính đồng thời và sự rắc rối trong không gian và hình thức, chú trọng yếu tố thời gian trong bố cục không gian. Phi đối xứng bất định luôn hiện diện trong kiến trúc, hình thức mang tính động hơn là tĩnh. Quan điểm về sự lặp lại và biến đổi được thể hiện trong các giải thích cho việc hình thành hình khối và giải quyết các chức năng của kiến trúc. Các hình khối với chức năng tương ứng được tách rời, sau đó được ráp lại một cách ngẫu nhiên với lý giải là nhằm mục đích làm tăng khả năng giao tiếp giữa những nhóm người khác nhau trong các khu chức năng khác nhau.

Ngôi nhà nhảy múa Dancing House, Cộng hòa Séc (Nguồn: Internet)

Mặc dù phương pháp phê bình văn học không phải là nguồn gốc trực tiếp của tất cả các ý tưởng thiết kế Deconstruction, cảm hứng thiết kế của kiến trúc sư còn có thể bắt nguồn từ nghệ thuật sắp đặt, từ nghệ thuật tranh ghép giấy… Những phân tích trên minh hoạ rõ ràng cho khả năng liên hệ rộng lớn của kiến trúc với những lĩnh vực khác mà qua đó có thể kích thích những ý tưởng sáng tạo của người thiết kế. Tuy nhiên, với những tác động thị giác mạnh mẽ tới tâm lý con người, tới quan niệm thẩm mỹ truyền thống và đứng ở góc độ kinh tế là một trong những yếu tố quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả trong thiết kế xây dựng, sẽ khó có sự ra đời kỳ lạ như Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction).

Kiến trúc thế giới bao gồm nhiều xu hướng cùng tồn tại song hành, trong đó không thể không nhắc đến Deconstruction. Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) mổ xẻ và phơi bày những mặt khuất của đời sống con người và xã hội đương đại, xu hướng Deconstruction vận dụng mọi phương tiện nhằm làm đảo lộn mọi nhận thức bình thường. Để hiện thực hóa những công trình “đến từ trí tưởng tượng” Deconstruction đi vào sự tìm tòi đổi mới về kết cấu, hình thức mới đa dạng cho công trình.

Mỗi công trình Deconstruction là một góc nhìn mới lạ, đầy khiêu khích, xung đột dễ dàng giao tiếp với quần chúng bởi những câu chuyện được kể vô cùng gần gũi. Sự hài hòa thiếu tương hợp, sự tồn tại của những nghịch lý thể hiện trong các tác phẩm kiến trúc sẽ hứa hẹn mang đến nhiều sự quan tâm đầy hiếu kỳ của người thưởng lãm. Đó là những yếu tố lý giải cho việc Kiến trúc Giải tỏa kết cấu (Deconstruction) có thể được chấp nhận ở nhiều quốc gia trên khắp thế giới và có lẽ không loại trừ Việt Nam.

KTS. Nguyễn Ngọc Huyền

NGUỒN THAM KHẢO

[1] PGS. TS. KTS Lê Thanh Sơn (2008). Một số xu hướng kiến trúc đương đại nước ngoài.

[2] PGS. TS. KTS Doãn Minh Khôi (2016). Đọc & hiểu kiến trúc, NXB Xây dựng.

[3] Nguyễn Mạnh Thu. Phùng Đức Tuấn (2002). Lý thuyết kiến trúc, NXBXD Hà Nội.

[4] Đặng Thái Hoàng (2002. Các bài nghiên cứu – lý luận – phê bình – dịch thuật kiến trúc, NXB XD Hà Nội.

[5] Charles Jencks (1990). The New Modems-From Late to Neo-Modemism, Academy Editions, London.

[6] Kenneth Frampton (1996). Modem Architecture-A critical History,Thames & Hudson.

[7] https://www.tapchikientruc.com.vn/chuyen-muc/hoc-kien-truc-duoi-goc-nhin-deconstruction.html

[8] https://www.tapchikientruc.com.vn/chuyen-muc/ly-luan-phe-binh-kien-truc/tiep-can-thiet-ke-do-thi-theo-triet-ly-trongngoai-cua-deconstruction.html

[9] https://www.tapchikientruc.com.vn/chuyen-muc/ly-luan-phe-binh-kien-truc/kien-truc-viet-nam-duong-dai-nhung-xu-huong-sang-tac-noi-bat.html

[10] https://123doc.org/document/2849328-kien-truc-duong-dai-deconstruction.htm


Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh