ỨNG PHÓ TAI BIẾN ĐỊA CHẤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỪ QUY HOẠCH - DCCD

26


09-2019

ỨNG PHÓ TAI BIẾN ĐỊA CHẤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỪ QUY HOẠCH

360 Vu Van

ỨNG PHÓ TAI BIẾN ĐỊA CHẤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỪ QUY HOẠCH

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu nhiều ảnh hưởng của tai biến địa vật lý. Tai biến địa vật lý bao gồm tai biến địa chất (TBĐC) và tai biến khí tượng điển hình là biến đổi khí hậu (BĐKH). Dưới tác động của biển đổi khí hậu (BĐKH) thì hiểm họa do TBĐC có nguy cơ ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ thiệt hại. Những rủi ro tai biến của thiên nhiên đang và sẽ ảnh hưởng đến con người và  phát triển KT-XH bền vững của từng khu vực. Tác động của chúng ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn và khó có thể lường hết được. Vì thế, theo các chuyên gia cần có ngay các giải pháp ứng phó ngay từ khâu lập quy hoạch để phối hợp đồng bộ và có hiệu quả.

  1. Tổng quan Tai biến địa chất ở Việt Nam

Theo thống kê 70% huyện thị của miền núi phía bắc có TBĐC. Tai biến địa chất đang trở thành mối đe doạ đối với phát triển kinh tế – xã hội (KT-XH) của mọi quốc gia trên thế giới. Có thể hiểu TBĐC như cách định nghĩa của các nhà nghiên cứu thuộc Sở Địa chất Mỹ (1987): “TBĐC là các điều kiện, hiện tượng địa chất hoặc có liên quan đến địa chất xuất hiện tự nhiên hoặc do con người gây ra, gây nguy hiểm hoặc có tiềm năng gây nguy hiểm cho tính mạng và tài sản của con người”. TBĐC có thể được phân chia tổng quát như sau: Nhóm 1- Các TBĐC nguồn gốc nội sinh: 1. Động đất, 2. Đứt gãy hoạt động. Nhóm 2- Các TBĐC nguồn gốc hỗn hợp: 1. Trượt đất, 2. Nứt đất, 3. Các TBĐC liên quan đến các trường địa vật lý, 4. Tai biến địa hoá sinh thái, 5. Sét đánh. Nhóm 3- Các TBĐC nguồn gốc ngoại sinh: 1. Lũ quét, lũ ống, 2. Xói lở đường bờ sông, 3. Các TBĐC liên quan đến hiện tượng karst. Nhóm 4- Các TBĐC nguồn gốc nhân sinh: 1. Tai biến do khai thác khoáng sản,  2. Động đất kích thích xung quanh các hồ chứa.

Các dạng TBĐC chính ở nước ta gồm:

Động đất: Hầu hết các chấn tâm động đất thường tập trung dọc các đứt gãy có độ xuyên cắt sâu lớn. Tai biến động đất đã gây ra những thiệt hại không nhỏ về tài sản và tính mạng của nhân dân. Nguyên nhân gây ra hiện tượng động đất gồm: 1. Sự chuyển động tương đối theo chiều đứng và chiều ngang giữa các khối địa chất quy mô kích thước khác nhau, 2. Tính đang hoạt động của các đứt gãy kiến tạo…

Đứt gãy hoạt động: Đứt gãy hoạt động (ĐGHĐ) là một dạng TBĐC rất nguy hiểm bởi tự thân nó đã là một dạng TBĐC, ngoài ra nó có thể gây ra các dạng TBĐC khác như: động đất, trượt đất, nứt đất ảnh hưởng tới tốc độ vững bền của các công trình xây dựng, phá huỷ hoặc làm hư hại các công trình hạ tầng cơ sở quan trọng. ĐGHĐ là các đứt gãy (ĐG) bắt đầu hoạt động từ 10.000 năm và cho đến ngày hôm nay vẫn hoạt động và chúng đều là các ĐG sinh chấn. Sự hoạt hoá của các chuyển động kiến tạo vào giai đoạn tân kiến tạo – hiện đại là nguyên nhân  chủ yếu gây ra các đứt gãy đang hoạt động…

Vết nứt do biến đổi địa chất làm ảnh hưởng đến đời sống

Trượt đất, đá đổ và đá rơi: Trượt đất là hiện tượng dịch chuyển đất đá trên  sườn địa hình từ cao xuống thấp theo một mặt trượt nhất định. Các nguyên nhân gây ra trượt đất: Độ dốc sườn là nguyên nhân chính gây ra trượt đất. Trượt đất thường xảy ra ở các khu vực địa hình có sườn dốc trên 250 (tập trung trong khoảng 300 đến 450). Quá trình phong hoá đá gốc là nguyên nhân quan trọng gây trượt đất. Chuyển động kiến tạo hiện đại biểu hiện dưới dạng động đất và các đứt gãy hoạt động cũng là một nguyên nhân. Nước dưới đất cũng là yếu tố quan trọng. Các điểm trượt quy mô lớn đều có liên quan tới nước dưới đất. Chế độ mưa đóng vai trò rất quan trọng. Trượt đất thường xảy ra trong phạm vi các khu vực có lượng mưa lớn và gia tăng vào mùa mưa. Mật độ thảm thực vật có ảnh hưởng lớn đến hiện tượng trượt đất. Yếu tố thế nằm đá gốc chi phối nhiều điểm trượt đất. Trượt đất dễ xảy ra ở các vùng hướng dốc địa hình trùng với hướng dốc của đá gốc  hoặc hướng dốc của 0 mặt phân phiến. Đặc điểm cơ lý và cấu tạo đá gốc cũng có vai trò nhất định gây ra trượt đất. Tại những khu vực đá gốc gắn kết yếu, bị vỡ vụn, bở rời, hiện tượng trượt đất xảy ra mạnh hơn. Hoạt động nhân sinh gián tiếp hoặc trực tiếp cũng gây ra trượt đất như chặt phá rừng, canh tác nông nghiệp làm giảm độ che phủ rừng, xây dựng hồ chứa làm thay đổi mực nước dưới đất, xây dựng đường giao thông làm thay đổi thế cân bằng sườn, bắn mìn khai thác khoáng sản.

Đá đổ là hiện tượng các khối đá gốc tách ra khỏi các vách dốc và đổ xuống tại chỗ trên bề mặt điạ hình.Đá rơi là hiện tượng các khối đá gốc tách ra khỏi vách dốc dựng đứng và rơi xuống bề mặt địa hình theo chiều thẳng đứng.Vị trí các điểm đá đổ, đá rơi thường ở taluy đường ô tô, tại các vách dốc phát triển  trong các thành tạo đá vôi, granit và các đá phun trào. Tai biến này cũng rất nguy hiểm, gây chết người, thiệt hại, ách tắc giao thông. Nguyên nhân: do đá gốc bị nứt nẻ, phân khối mạnh, trong đá gốc phát triển nhiều khe nứt do làm đường giao thông tạo vách dốc đứng. Dọc các vách kiến tạo cũng xảy ra đá đổ, đá rơi.

Lũ quét, lũ ống: lũ quét là sự chảy dồn nước nhanh vào một vùng tương đối rộng (tới vài chục km2) thường quét theo các triền sông, suối  với cường độ mạnh xảy ra bất ngờ, duy trì trong một thời gian ngắn và có sức tàn phá rất mạnh, quét sạch hoặc phá huỷ hầu như mọi vật trên bề mặt mà dòng nước chảy qua. Lũ ống là sự chảy dồn nước bộc phát đột ngột từ cao xuống thấp với tốc độ rất cao vào một thung lũng suối nhỏ hoặc một khe hẻm có quy mô nhỏ hơn (từ vài trăm mét đến vài km) theo sườn rất dốc, tạo thành một khối nước hình ống, thời gian xẩy ra rất ngắn  và sức tàn phá cũng rất mạnh.

Lũ quét là một dạng tai biến nguy hiểm xếp hàng thứ ba sau động đất, trượt đất. Nguyên nhân gây ra lũ quét do mưa to nhiều ngày liên tiếp với cường độ mạnh, mưa nhiều ngày liên tục và kết thúc bằng một trận mưa cường độ cao ở những nơi có địa hình dốc, đặc biệt ở những nơi mà địa hình hai phía thung lũng đều dốc, ở những khu vực đồi núi trọc, thực vật ít thì sự tàn phá của lũ quét càng mạnh và tần suất càng cao.

Ngoài ra còn có Tai biến do trường bức xạ phóng xạ tự nhiên, Tai biến do thiếu Iot gây bệnh bướu cổ và đần độn,… chủ yếu xẩy ra các khu vực Các khu vực có cường độ chiếu xạ > 2 mSv/năm, vùng phân bố của đá vôi.

2.Xu thế biến đổi khí hậu ở Việt Nam:

Về nhiệt độ: Trên các khu vực, nhiệt độ TBN có thể tăng lên 2oC vào năm 2050. Dự tính đến năm 2100 nhiệt độ sẽ tăng lên 3oc.Về lượng mưa: Lượng mưa mùa mưa ở các khu vực, trừ Trung Bộ, đều tăng 0-5% vào năm 2050, riêng Trung Bộ là 0-10%. Lượng mưa mùa khô ở các vùng Tây Bắc, Đông Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ, Đông Bắc, Đồng bằng Bắc Trung Bộ, Nam Bộ và cực Nam Trung Bộ có thể tăng hay giảm 5%, riêng ở Bắc và Trung Trung Bộ tăng 0-5%. Đáng chú ý là ở những vùng thường xảy ra hạn hán vào mùa khô, hạn hán có nhiều khả năng tăng lên cả về cường độ và diện tích. Về mực nước biển: Trung bình trên toàn dải bờ biển Việt Nam, mực nước biển có thể tăng lên 40cm vào năm 2050 và ước tính có thể tăng lên 100cm vào năm 2100. Tác động của BĐKH đến Việt Nam rất nghiêm trọng, là nguy cơ hiện hữu đối với mục tiêu xoá đói giảm nghèo, mục tiêu thiên niên kỷ và sự phát triển bền vững.

Mực nước biển dâng và nhiệt độ nước biển tăng làm ảnh hưởng đến các hệ sinh thái biển và ven biển, gây nguy cơ đối với các rạn san hô và rừng ngập mặn, ảnh hưởng xấu đến nền tảng sinh học cho các hoạt động khai thác và nuôi trồng thuỷ sản ven biển. Tất cả những điều trên đây đòi hỏi phải có đầu tư rất lớn để xây dựng và củng cố hệ thống đê biển, nhằm ứng phó với mực nước biển dâng, phát triển hạ tầng kỹ thuật, di dời và xây dựng các khu dân cư và đô thị có khả năng thích ứng cao với nước biển dâng.

Sự gia tăng nhiệt độ còn ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác như năng lượng, giao thông vận tải, công nghiệp, xây dựng, du lịch, thương mại,… liên quan đến chi phí gia tăng cho việc làm mát, thông gió, bảo quản thiết bị, phương tiện, sức bền vật liệu.

Dưới tác động của BĐKH thì hiểm họa do TBĐC càng trở lên khó lường

3.Ứng phó TBĐC và BĐKH từ quy hoạch:

BĐKH sẽ làm cho các thiên tai nói trên trở nên khốc liệt hơn và có thể trở thành thảm hoạ, gây rủi ro lớn cho phát triển kinh tế – xã hội hoặc xoá đi những thành quả nhiều năm của sự phát triển. Thực tế rất nhiều nước trên thế giới từ các nước hiện đại, phát triển cao như Mỹ, Nhật đến các nước chậm phát triển, những năm gần đây đều quan tâm ngày càng nhiều đến các tác động của TBĐC và BĐKH để có những biện pháp ngăn chặn những hậu quả khôn lường có thể gây ra cho các vùng quy hoạch. Trên cơ sở từ các nghiên cứu của các nhà khoa học về vấn đề TBĐC và BĐKH sẽ đưa ra những điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp. Lồng ghép vấn đề phòng chống tai biến vào các quy hoạch kinh tế xã hội ngay từ đầu và có nghiên cứu tối ưu trong phòng ngừa và ứng phó các tai biến thiên nhiên trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Quy trình lập quy hoạch để ứng phó với thiên tai có thể thực hiện theo các bước sau: Trước tiên đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên; phân tích hiện trạng văn hóa, kinh tế – xã hội; phân tích hiện trạng môi trường và các tai biến thiên nhiên trong vùng đưa ra dự báo các vấn đề cấp bách cho từng tiểu vùng; dựa trên định hướng phát triển KT- XH và dự báo các thiên tai có thể xảy ra và xác định tương đối một số ngưỡng của mỗi tiểu vùng. Sau đó đưa ra đề xuất định hướng tổ chức không gian phát triển KT-XH. Cảnh báo các khu vực hạn chế, cấm phát triển đô thị, chẳng hạn các khu vực sụt lún, ngập úng, dễ chịu ảnh hưởng bởi thiên tai. Không thiết kế xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở quy mô to và không quy hoạch xây dựng khu dân cư tập trung dọc các đới dự báo có chấn áp cao. Không quy hoạch định cư ở những nơi có các dị thường các nguyên tố độc hại cho sức khoẻ con người. Khu vực có nhiều khả năng ngập úng trong tương lai chú ý đến các đề xuất cao độ nền quy hoạch sao cho phù hợp với cao độ nền hiện trạng; Các công trình xây dựng dân dụng, trụ sở các cơ quan nhà nước cần phải có các biện pháp kỹ thuật kháng chấn phù hợp với mức độ dự báo cho các khu vực cụ thể; bảo tồn và phát triển diện tích mặt nước, cây xanh của mỗi vùng;… Cuối cùng đưa ra đề xuất các giải pháp thực hiện tổ chức không gian phát triển kinh tế. Việc điều tra nghiên cứu toàn diện về các đặc điểm tự nhiên – môi trường và TBĐC, BĐKH sẽ đóng vai trò quan trọng cho quy hoạch phát triển chung từng vùng.


Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh