Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong những năm gần đây, các công trình xây dựng nói chung và công trình giao thông nói riêng được xây dựng và phát triển ngày càng nhiều nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Bê tông cốt thép truyền thống luôn được ưu tiên lựa chọn trong các công trình xây dựng do có những ưu điểm về khả năng chịu lực cũng như giá thành xây dựng. Thông thường xi măng poóc-lăng (Ordinary Portland Cement – OPC) được sử dụng làm chất kết dính để chế tạo bê tông. Đây là chất kết dính có ưu điểm cả về tính dễ thi công và độ tin cậy.
Tuy nhiên, sản xuất xi măng poóc-lăng được cho là gây ô nhiễm nghiêm trọng do mức độ phát thải khí CO2 và bụi nhiều, điều này dẫn tới nhiều hệ lụy đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường. Ngành công nghiệp xi măng đóng góp 5-7% lượng khí thải CO2 toàn cầu. Vì vậy, giảm dần lượng xi măng sử dụng và tìm kiếm một loại chất kết dính “xanh” thân thiện với môi trường là yêu cầu được đặt ra.
Để từng bước hạn chế việc sử dụng xi măng poóc-lăng trong xây dựng, đồng thời tận dụng có hiệu quả chất thải công nghiệp tro bay nhiệt điện thì một loại chất kết dính mới đang được nghiên cứu và từng bước ứng dụng vào thực tế xây dựng. Bê tông sử dụng loại vật liệu này thay thế một cách hiệu quả bê tông sử dụng xi măng poóc-lăng trong nhiều lĩnh vực đặc biệt bởi tính chất vật lý vượt trội hơn, khả năng chống thấm nước, khả năng chống chịu muối, kiềm cũng như khả năng chịu nhiệt độ cao được cải thiện rõ rệt. Chất kết dính mới này được gọi là chất kết dính Geopolymer.
Geopolymer là một công nghệ mới, được nghiên cứu với mục tiêu tạo ra quá trình sản xuất thân thiện với môi trường, giảm phát thải CO2, tận dụng các chất thải công nghiệp như tro xỉ, bùn đỏ… thành các sản phẩm có tính năng sử dụng cao. Trên thế giới, các ứng dụng của vật liệu Geopolymer đã được sử dụng trong sản xuất xi măng đặc biệt như xi măng đóng rắn nhanh, xi măng bền axit, sản xuất gạch và gốm không nung, ứng dụng trong vật liệu công nghệ cao như vật liệu composite chống cháy, xử lý phế thải độc hại và chất thải phóng xạ, ứng dụng trong vật liệu composite chịu nhiệt, ứng dụng trong khảo cổ học và mỹ thuật. Hiện nay Geopolymer đã và đang được nghiên cứu rộng rãi và cho thấy khả năng thay thế bê tông xi măng trong một số ứng dụng do bê tông Geopolymer vừa có các tính chất kỹ thuật tốt, đồng thời giảm khả năng gây hiệu ứng nhà kính khi thay thế xi măng pooclăng.
Bê tông Geopolymer là loại bê tông không sử dụng chất kết dính xi măng pooc lăng thông thường mà là sản phẩm của phản ứng giữa dung dịch kiềm và các loại vật liệu có chứa hàm lượng lớn hợp chất silic và nhôm. Chất kết dính này cũng có thể gọi là chất kết dính kiềm hoạt hóa.
Thành phần chính của bê tông geopolymer tro bay gồm:
Như vậy, bê tông geopolymer được xem tương tự với bê tông xi măng. Hồ xi măng trong bê tông thông thường sẽ được thay bằng hỗn hợp của tro bay và dung dịch kiềm kích hoạt. Các thành phần cốt liệu của bê tông xi măng được giữ nguyên trong bê tông geopolymer.
Trên thế giới hiện nay, chất kết dính geopolymer có các dạng ứng dụng như:Tấm kết cấu chống cháy;Tấm tường và panel cách nhiệt; Sản xuất đá nhân tạo trang trí; Tấm panel bọt cách nhiệt; Ứng dụng làm khuôn đúc; Bê tông và chất kết dính; Vật liệu cản lửa và gia cố sửa chữa; Vật liệu thô; Gạch không nung; Kết cấu chịu lửa; Kết cấu chống sốc nhiệt, vật liệu chống cháy (Theo Davidovits).
Ở Mỹ ứng dụng chủ yếu của chất kết dính geopolymer là sản xuất xi măng geopolymer đóng rắn nhanh được ứng dụng trong các sân bay quân sự từ năm 1985, đường băng, sàn nhà công nghiệp, đường cao tốc, loại bê tông này có thể đạt cường độ 200kg/cm2 sau 4 – 6h. Năm 1997, công ty ZeotechCorp đã thương mại hóa sản xuất geopolymer bền axit cho các nhà máy hóa chất và thực phẩm.
Ở Úc bê tông geopolymer đã và đang được ứng dụng trong thực tiễn như thanh tà vẹt đúc sẵn, đường ống cống và các loại cấu kiện bê tông đúc sẵn với yêu cầu là phải cho cường độ cao ở tuổi sớm sau khi bảo dưỡng bằng hơi nước hoặc nhiệt.
Công ty ROCLA – công ty của Australia, là công ty đầu tiên thành công đưa một sản phẩm ra thị trường. Sản phẩm sản xuất ‘đầu tiên trên thế giới’ của họ là 3000 hầm mộ nghĩa trang được thực hiện tại Canberra. Ngoài ra, ROCLA còn sản xuất ống thoát nước, cống hộp, tà vẹt đường sắt,…
Hình 1: Sản phẩm từ GPC của công ty ROCLA.
Sân bay Brisbane West Wellcamp (BWWA), Toowoomba, Queensland, là sân bay công cộng Greenfield đầu tiên của Úc được xây dựng trong 48 năm. BWWA bắt đầu hoạt động đầy đủ với các chuyến bay thương mại do Qantas Link khai thác vào tháng 11 năm 2014. Dự án này đánh dấu một cột mốc rất quan trọng trong kỹ thuật – dự án bê tông geopolymer lớn nhất thế giới. BWWA được xây dựng với khoảng 40.000 m3 (100.000 tấn) bê tông geopolymer. Bê tông geopolymer được phát triển bởi công ty WAGNERS và được gọi là EFC (Earth Friendly Concrete).

Hình 2: Sân bay Wellcamp xây dựng bằng bê tông EFC.
Trong ngành xây dựng cầu, hiện tại đã có những áp dụng cụ thể đưa vào thực tế. Một trong những ứng dụng sớm nhất của GPC trong lĩnh vực này là cầu Murrarie Plant. Đây là cây cầu composit được chế tạo từ dầm cốt sợi thủy tinh đúc sẵn. Cầu đã được đúc sẵn tại nhà máy WAGNER Toowoomba CFT với sự kết hợp của bê tông geopolymer cường độ 40 MPa và sợi thủy tinh và được đưa tới địa điểm lắp đặt trong năm 2009. Ngoài ra cầu Bundaleer, West Moggill, Brisbane được xây dựng và lắp đặt trong khoảng tháng 5 và tháng 6 năm 2012 sử dụng GPC, chủ đầu tư là Hội đồng Thành phố Brisbane và được nghiệm thu bởi các kỹ sư của Công ty i-cubed Pty Ltd.

Hình 1.3: Ứng dụng bê tông GPC làm sàn cầu tại Brisbane, Úc.
Một số những áp dụng thực tế khác:

Hình 1.4: Cầu bản trên đường ô tô bằng EFC tại thành phố Toowoomba

Hình 1.5: Tấm panel bê tông E-Crete 55Mpa đúc sẵn ở Cầu Phố Salmon, Cảng Melbourne, Victoria, Úc.
Ngoài những ứng dụng của Geopolymer trong bê tông cốt thép thông thường, các nhà khoa học đã bắt đầu nghiên cứu các ứng xử của Geopolymer trong bê tông cốt thép ứng lực trước.
Tại Ấn Độ, các nhà khoa học đã kiểm tra ứng suất của bê tông dưới sự tác dụng của mô men kéo đến cấu kiện bê tông GPC dự ứng lực. Thí nghiệm được thực hiện trên thanh tà vẹt đường sắt được sản xuất theo tiêu chuẩn: IS:2386:1963. Điều này nhằm phát triển dự án sử dụng bê tông GPC dự ứng lực trong ngành đường sắt nói riêng và các lĩnh vực xây dựng đặc thù nói chung.

Hình 1.6: Thí nghiệm tà vẹt sử dụng GPC ứng lực trước
Ở Việt nam, mặc dù chưa được sử dụng rộng rãi trong công trình xây dựng và mới chỉ có một dạng sản phẩm thương mại có nguồn gốc từ bê tông geopolymer là gạch đất không nung, tuy nhiên đã có một số nghiên cứu bước đầu về bê tông geopolymer như: Nghiên cứu chế tạo gạch không nung bằng công nghệ geopolymer sử dụng tro bay và phế thải bùn đỏ để xây dựng nhà ở vùng cao nguyên Việt Nam của nhóm nghiên cứu ở trường đại học Bách khoa TP.HCM (2010); Vữa và bê tông sử dụng chất kết dính polyme vô cơ của nhóm nghiên cứu ở trường đại học Giao thông vận tải Hà Nội (2011); Bê tông chịu lửa và gạch không nung sử dụng chất kết dính geopolyme của các nhóm nghiên cứu ở Viện Vật liệu xây dựng (2012); “So sánh sự làm việc của dầm bê tông cốt thép sử dụng bê tông thường và bê tông polymer”- Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Minh Tuấn, trường Đại học Xây dựng (2015); “Nghiên cứu thực nghiệm xác định cường độ bê tông không xi măng sử dụng vật liệu Phú Yên” – Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Dũng, trường Đại học Xây dựng (2016); “Nghiên cứu ảnh hưởng của lượng muối sunphat tới cường độ của bê tông không xi măng sử dụng vật liệu tại Phú Yên” – Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Lê Thế Bình, trường Đại học Xây dựng (2016); “Nghiên cứu thực nghiệm xác định mô đun đàn hồi của bê tông không xi măng sử dụng vật liệu Phú Yên” – Luận văn thạc sĩ của Dương Tấn Hoàng, trường Đại học Xây dựng (2016); Nghiên cứu các tính chất cơ học của bê tông geopolymer tro bay của ThS Trần Việt Hưng, PGS.TS Nguyễn Ngọc Long Trường đại học Giao thông vận tải và PGS.TS Đào Văn Đông trường đại học Công nghệ giao thông vận tải, đăng trên tạp chí Giao thông vận tải ngày 09/02/2017; Mô hình quan hệ ứng suất biến dạng khi nén của bê tông geopolymer tro bay của ThS Trần Việt Hưng, GS.TS Phạm Duy Hữu, PGS.TS Nguyễn Ngọc Long Trường đại học Giao thông vận tải và PGS.TS Đào Văn Đông trường đại học Công nghệ giao thông vận tải, đăng trên tạp chí Giao thông vận tải ngày 13/06/2017; Nghiên cứu xác định khả năng dính bám với cốt thép của bê tông geopolymer tro bay của ThS Trần Việt Hưng, PGS.TS Nguyễn Ngọc Long Trường đại học Giao thông vận tải và PGS.TS Đào Văn Đông trường đại học Công nghệ giao thông vận tải, đăng trên tạp chí Giao thông vận tải ngày 17/07/2017; Bê tông geopolymer – Những thành tựu, tính chất và ứng dụng của nhóm tác giả NCS.ThS. Tống Tôn Kiên, ThS. Phạm Thị Vinh Lanh, TS. Lê Trung Thành.
Càng ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu và tính thiết thực của nó trong thực tế ngày càng được nâng cao. Hy vọng trong tương lại gần, Việt Nam sẽ có nhiều hơn những thành tựu, những nghiên cứu chuyên sâu hơn về bê tông Geopolymer để có thể góp phần giảm bớt chi phí xây dựng cũng như giảm thiểu sự ô nhiễm môi trường.
Bài viết: Ngô Đức Linh