Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Ngược dòng lịch sử, sân vận động được hình thành từ thời Hy Lạp La Mã do nhu cầu tổ chức các cuộc thi đấu thể thao và thi sắc đẹp. Kiến trúc sân vận động là một trong những kiến trúc công trình quy mô lớn. Kiến trúc sân vận động tập trung vào việc tạo ra công trình thể hiện sự gắn kết, tinh thần đồng đội và khát vọng chiến thắng trong một không gian giao lưu quy mô lớn giữ vận động viên, huấn luyện viên và một lực lượng lớn khán giả. Vì vậy thiết kế sân vận động đòi hỏi phải kết hợp và thỏa mãn các yếu tố về công năng, thẩm mỹ, tạo ra sự cân bằng trong thị giác đối với một công trình tầm cỡ mang tình biểu tượng.
Trong sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, kỹ thuật xây dựng và vật liệu đã có những bước phát triển với những thành tựu vượt bậc. Điều này đã tác động lớn tới kiến trúc nói chung và đặc biệt là kiến trúc sân vận động. Từ đó, ngày các xuất hiện các sân vận động mang tầm vóc Quốc tế, trở thành biểu tượng của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Trong phạm vi bài viết, tác giả xin giới thiệu về một số sân vận động nổi tiếng trên thế giới.

Địa điểm: Qatar, Dubai
Năm xây dựng: 2022
Thiết kế: Foster + Partners
Một sân vận động hiện đại và táo bạo mang đậm phong cách kiến trúc đương đại với các địa điểm lịch sử ở Qatar do công ty kiến trúc nổi tiếng Foster + Partners thiết kế. Đây là một trong những sân vận động lớn nhất ở Qatar và là nơi tổ chức FIFA World Cup (2022). Được thiết kế để chứa sức chứa 8.000 người, công trình được lấy cảm hứng từ những chiếc bát và bình ở Trung Đông, được thiết kế và quy hoạch chi tiết và cầu kỳ, nhấn mạnh tầm quan trọng của các khía cạnh khí hậu và văn hóa. Sân vận động Lusail cũng là điển hình về kiến trúc bền vững với mặt tiền sử dụng các yếu tố thiết kế sáng tạo, áp dụng công nghệ mới giúp giảm mức tiêu thụ năng lượng. Mặt tiền bên ngoài và thiết kế của sân vận động phản ánh kiến trúc bản địa và thiết kế tương lai. Các lỗ mở hình tam giác được tạo ra trên toàn bộ mặt tiền, hoạt động như một tấm chắn đục lỗ, chắn nắng và giảm cường độ sáng xuyên vào trong công trình góp phần giúp công trình đạt điểm tuyệt đối về hiệu quả năng lượng.

Địa điểm: Bắc Kinh, Trung Quốc
Năm xây dựng: 2008
Thiết kế: Herzog & de Meuron, Arup Sport, Trung Quốc
Sân vận động quốc gia Bắc Kinh nằm ở phía Bắc thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc) là một trong những sân vận động lớn nhất ở Bắc Kinh, được biết đến là nơi tổ chức các sự kiện lớn như Thế vận hội Mùa hè (2008), là một trong những sân vận động phức tạp nhất từng được xây dựng với kết cấu thép hiện đại và phức tạp. Sân vận động quốc gia Bắc Kinh có biệt danh là “Tổ chim” do hình thức cấu trúc mang tính biểu tượng và độc đáo của nó như hình yên ngựa với hệ kết cấu thép gồm các bộ phận lồng vào nhau giống như lưới cành cây. Sân vận động có diện tích khổng lồ 204.000 mét vuông với sức chứa 91.000 người. Công trình nằm trong vùng dễ xảy ra động đất nên sân vận động được thiết kế có thể chịu ở cấp độ địa chấn cấp 8. Sân vận động được thiết kế hiệu quả để đảm bảo khán giả có được tầm nhìn tối ưu từ mọi góc nhìn.

Địa điểm: Dublin, Ireland
Năm xây dựng: 2010
Thiết kế: Populous và Scott Tallon Walker
Sân vận động Aviva, hay còn gọi là Sân vận động Lansdowne Road, là sân vận động bóng đá quốc gia của Ireland, được hoàn thành vào năm 2010 và là sân vận động của cả đội bóng đá và bóng bầu dục Ireland. Hình thức của cấu trúc được thiết kế để tạo ra một hình khối đẹp nhưng không cản trở sự thông gió và ánh sáng tới các khu dân cư lân cận.
Sân vận động Aviva được coi là sân vận động được thiết kế sáng tạo nhất xét về bối cảnh và môi trường của địa điểm có sức chứa 50.000 khán giả, là nơi tổ chức các sự kiện bóng bầu dục và bóng đá quốc tế cùng với các buổi hòa nhạc và sự kiện.. Hình thức ấn tượng của cấu trúc với chiều cao tăng lên ở phía Đông và phía Tây, tạo ra những góc nhìn đẹp cho du khách và khán giả. Lưới thép của sân vận động được thiết kế theo mái kèo chính hình móng ngựa được đỡ bằng các cột phía trên khán đài. Mặt ngoài của công trình được ốp bằng cửa chớp và vật liệu polycarbonate, tạo nên khung cảnh bầu trời tuyệt đẹp khi nhìn từ bên trong.

Địa điểm: Tottenham, London (Anh)
Thi công: 2019
Thiết kế: Công ty kiến trúc Populous
Sân vận động Tottenham Hotspur nằm ở Tottenham, London (Vương quốc Anh) có sức chứa 62.062 chỗ ngồi, tổ chức nhiều trận đấu bóng đá với ý tưởng đặt hang từ hệ di sản công nghiệp của khu vực địa phương. Sân vận động được thiết kế để tạo ra bầu không khí trong ngày thi đấu tốt nhất trên thế giới, nơi mà tầm nhìn từ khán đài không bị gián đoạn. Cấu trúc bao gồm một hệ mái khổng lồ có thể thu vào, có thể mở hoặc đóng tùy theo điều kiện thời tiết, do đó sân có thể được sử dụng cho nhiều hoạt động thể thao khác nhau. Sân vận động có hiệu ứng lấp lánh độc đáo thông qua việc áp dụng 4.800 tấm kim loại đục lỗ phản chiếu ánh sáng. Các khán đài của sân vận động được lát gạch một góc 35 độ, góc dốc nhất được sử dụng ở Anh, được thực hiện nhằm tạo ra bầu không khí chặt chẽ và gần gũi. Hệ thống mái che của sân vận động bao gồm 5 phần riêng biệt có thể mở hoặc đóng trong từng sự kiện.

Địa điểm: Perth, Úc
Năm xây dựng: 2018
Thiết kế: Cox, HKS và Hassell
Sân vận động Optus trước đây còn gọi là Sân vận động Perth và nằm ở ngoại ô Burswood của Perth (Úc). Đây là một sân vận động đa năng với tổng sức chứa khán giả là 61.266 (Mở rộng lên 65.000 chỗ ngồi cho các môn thể thao chỉ sử dụng sân chính hình chữ nhật), trở thành sân vận động lớn thứ ba ở Úc. Công trình mang đẳng cấp thế giới và được biết đến là nơi tổ chức nhiều sự kiện thể thao và giải trí khác nhau như Liên đoàn bóng đá Úc, cricket, bóng đá, giải bóng bầu dục, buổi hòa nhạc, v.v.
Sân vận động đa năng cao 42m gồm 5 tầng được thiết kế theo hình elip đơn giản. Vẻ ngoài bằng đồng mộc mạc và ấn tượng với thiết kế năng động. Công trình bao gồm hai thành phần chính: mặt tiền bao quanh cấu trúc hình trụ và mái nhẹ. Mặt tiền bằng nhôm được gắn hệ thống đèn LED. Mái elip của sân vận động được bao phủ bởi một hệ vải bạt bao phủ hơn 85% diện tích. Các thanh nhôm theo phương ngang trên mặt đứng đóng vai trò như một tấm chắn mưa thông gió.

Địa điểm: Warsaw, Ba Lan
Năm xây dựng: 2011
Thiết kế: Gerkan, Marg and Partners & JSK Architekci
Sân vận động quốc gia Ba Lan được chia thành hai phần riêng biệt: Các phần bê tông đúc sẵn và màng thép cho khung mái. Mặt tiền bên ngoài của sân vận động được trang trí bằng màu sắc Quốc gia Ba Lan, đóng vai trò như một tác phẩm kiến trúc mang tính bước ngoặt.
Sân vận động đa chức năng được thiết kế để tổ chức nhiều sự kiện bóng đá và thể thao khác nhau và là một trong những sân vận động bóng đá lớn nhất ở Ba Lan, bao gồm một nhà thi đấu thể thao, văn phòng, trung tâm mua sắm, khách sạn và khu ăn uống. Thiết kế mặt tiền của sân vận động bao gồm tấm ốp làm bằng lưới thép kim loại mở rộng được anot hóa sơn màu đỏ và bạc phản ánh màu sắc quốc gia của Ba Lan. Công trình được thiết kế để có sức chứa 58.000 chỗ ngồi cho thể thao và 72.900 chỗ ngồi cho các buổi hòa nhạc, bao gồm hai sân: sân chính và sân tập có chỗ đậu xe ngầm. Điểm đặc biệt chính là hệ mái che có thể đóng mở với hình dạng cánh buồm cầu tạo từ cáp và màng che.

Địa điểm: Munich, Đức
Năm xây dựng: 2005
Thiết kế: Herzog & de Meuron
Sân vận động có mặt đứng có thể thay đổi màu sắc được thiết kế bởi kiến trúc sư nổi tiếng người Thụy Sĩ Herzog & de Meuron, cũng chính là sân nhà của câu lạc bộ bóng đá Đức nổi tiếng Bayern Munich. Sân vận động được thiết kế để chứa khoảng 66.000 khán giả bao gồm nhiều không gian và trải nghiệm ẩm thực độc đáo, bao gồm một nhà thi đấu thể thao, trung tâm giữ trẻ và các cửa hàng bán lẻ mang đến nhiều trải nghiệm khác nhau cho khán giả và du khách, đã trở thành một trong những điểm thu hút khách du lịch nhiều nhất nhờ thiết kế độc đáo cho kiến trúc sân vận động.
Phần thân được chiếu sáng mờ của bên ngoài sân vận động có thể được chiếu sáng đầy đủ với 4000 đèn đỏ, xanh lam và trắng được thiết kế đặc biệt. Sân vận động bao gồm một nhà để xe bốn tầng được coi là công trình đậu xe lớn nhất ở châu Âu. Mặt tiền bên ngoài bao gồm tấm ốp bằng giấy bạc ETFE hình kim cương mờ, mái và mặt tiền bên ngoài là kết cấu nhẹ, có thể tự làm sạch, thông gió tốt. Mái nhà bao gồm các đệm khí có màng rất mỏng với độ dày 0,2mm, được coi là một trong những màng mái lớn nhất thế giới.

Địa điểm: Sơn Đông, Trung Quốc
Năm ây dựng: 2017
Thiết kế: United Atelier – Shanghai United Design Group Co Ltd.
Sân vận động Zaozhuang nằm tại Công viên Văn hóa và Thể thao trong trung tâm thành phố mới, có sức chứa 40.000 khán giả, là nơi tổ chức nhiều hoạt động phục vụ nhân dân và các cuộc thi quốc gia, quốc tế. Công trình đã nhận được nhiều giải thưởng thiết kế nhờ nhiều yếu tố thiết kế ứng dụng tính bền vững, kiến trúc và cấu trúc phức tạp được lấy ý tưởng từ đèn lồng đỏ của người Trung Quốc- biểu tượng gắn liền với sự đoàn tụ và thịnh vượng của gia đình. Hệ kết cấu được giữ ổn định với hệ cáp giằng chéo dự ứng lực, thoát nước bằng hệ xi phông cho kết cấu cong, phần mái với cấu tạo màng PTFE thoáng khí tạo nên một tổng thể thẩm mỹ và giảm thiểu tối đa trọng lượng.
Bài viết: ThS.KTS Bùi Thị Kim Dung