Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong tiến trình phát triển của kiến trúc, mặt đứng (facade) luôn đóng vai trò quan trọng, không chỉ là lớp vỏ bao che mà còn là yếu tố thể hiện bản sắc thẩm mỹ, công năng và mối quan hệ giữa công trình với môi trường. Nếu trong kiến trúc truyền thống, mặt đứng chủ yếu mang tính thụ động, thì trong kiến trúc hiện đại và đương đại, nó đã dần trở thành một hệ thống phức hợp, tích hợp nhiều chức năng hơn.
Sự gia tăng dân số đô thị, biến đổi khí hậu toàn cầu và yêu cầu tiết kiệm năng lượng đã đặt ra những thách thức mới cho ngành kiến trúc. Trong bối cảnh đó, khái niệm High-tech facade (mặt đứng công nghệ cao) emerged như một giải pháp mang tính đột phá. Đây là loại mặt đứng có khả năng tương tác với môi trường thông qua việc tích hợp công nghệ, giúp tối ưu hóa hiệu quả năng lượng, cải thiện vi khí hậu và nâng cao chất lượng không gian sống.
Ý tưởng về mặt đứng thích ứng bắt nguồn từ các giải pháp chắn nắng thụ động, đặc biệt là hệ brise-soleil của Le Corbusier. Những giải pháp này đã đặt nền móng cho việc kiểm soát ánh sáng và nhiệt thông qua thiết kế mặt đứng. Cuối thế kỷ XX, với sự phát triển của công nghệ điều khiển tự động, kỹ thuật cơ điện (MEP), hệ thống tòa nhà thông minh, mặt đứng bắt đầu có khả năng điều chỉnh bán tự động, ví dụ như lam điều chỉnh bằng motor. Đầu thế kỷ XXI, High-tech facade đạt bước tiến lớn với các công trình tiêu biểu như Al Bahr Towers. Công trình này sử dụng hệ facade động lấy cảm hứng từ mashrabiya truyền thống, có thể tự động mở/đóng theo ánh nắng, giúp giảm đáng kể năng lượng tiêu thụ.

Hơn 2000 module che nắng dạng “ô” tự động mở/đóng theo mặt trời, lấy cảm hứng từ mashrabiya truyền thống Ả Rập, điều khiển bằng hệ thống máy tính theo thời gian thực, giảm tới ~50% nhiệt bức xạ mặt trời, tăng hiệu quả năng lượng.

Facade cơ khí điều chỉnh ánh sáng, mặt đứng gồm hàng trăm “ống kính” cơ học, tự động mở/đóng như khẩu độ máy ảnh, điều chỉnh ánh sáng vào bên trong. Mặt đứng đã kết hợp công nghệ + văn hóa Hồi giáo (hoa văn hình học), là một trong những công trình đầu tiên đưa khái niệm facade động vào thực tế.

Facade lam nhôm chuyển động, các tấm lam nhôm trượt ngang tự động, điều chỉnh theo ánh sáng và nhu cầu sử dụng, tạo hiệu ứng mặt đứng thay đổi liên tục tạo hiệu ứng “sống” cho công trình và tối ưu chiếu sáng tự nhiên.

Cao 412 mét ở trung tâm thành phố Kuwait, tháp Al Hamra & Firdous là một tòa tháp mang tính bước ngoặt với hình thức điêu khắc mang tính biểu tượng mang tầm nhìn ngoạn mục ra Vịnh Ả Rập. Bức tường phía nam vững chắc được tạo ra để giảm bức xạ mặt trời. Các khe hở dựa trên mối quan hệ của vỏ bọc và vị trí của nó so với mặt trời. Hình học của bức tường bên trong được tạo ra và đáp ứng nhu cầu giảm thiểu sự tăng nhiệt mặt trời. Bức tường này không chỉ bảo vệ tòa nhà khỏi các điều kiện môi trường quan trọng mà còn đảm nhận vai trò là cột sống cấu trúc của tòa nhà.
Hiện nay, High-tech facade phát triển theo các hướng: Tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối Internet vạn vật (IoT), ứng dụng vật liệu tiên tiến, mặt đứng trở thành một phần của hệ sinh thái smart building.
Vai trò của mặt đứng công nghệ cao thể hiện rất rõ trong việc tăng hiệu quả sử dụng năng lượng như giảm tải điều hòa, giảm tiêu thụ điện và hướng tới công trình net-zero. Ngoài ra, nó còn cải thiện vi khí hậu, dễ dàng điều chỉnh ánh sáng và nhiệt giúp tránh nóng bức, tăng giá trị thẩm mỹ, dễ dàng tạo hiệu ứng thị giác động và thúc đẩy đổi mới công nghệ xây dựng, vật liệu mới, hệ thống điều khiển.
Tuy nhiên vẫn còn những hạn chế và thách thức trong quá trình triển khai như đầu tư ban đầu lớn, khó áp dụng đại trà, quá trình bảo trì phức tạp, yêu cầu kỹ thuật cao, thậm trí hiệu quả thấp nếu thiết kế không phù hợp.
Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nhiệt đới tạo tiềm năng lớn cho việc ứng dụng High-tech facade. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn hạn chế do chi phí đầu tư cao, thiếu kinh nghiệm thiết kế, công nghệ chưa phổ biến nhưng có thể dần áp dụng ở các tòa nhà văn phòng cao cấp, trung tâm thương mại hoặc sử dụng các giải pháp trung gian như lam chắn nắng điều chỉnh tay, kính tiết kiệm năng lượng, rèm cửa tự động… cũng là các giải pháp chuyển tiếp trước khi áp dụng hoàn toàn High-tech facade.
High-tech facade là một bước tiến quan trọng trong kiến trúc đương đại, thể hiện sự chuyển đổi từ tư duy thiết kế thụ động sang chủ động và thích ứng. Không chỉ là lớp vỏ bảo vệ, mặt đứng công nghệ cao đã trở thành một hệ thống thông minh, có khả năng tương tác với môi trường và con người. Mặc dù còn nhiều thách thức về chi phí và công nghệ, nhưng với xu hướng phát triển bền vững, High-tech facade sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thiết kế kiến trúc tương lai. Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu và áp dụng linh hoạt các giải pháp phù hợp sẽ là chìa khóa để tận dụng tối đa tiềm năng của xu hướng này./.
Tổng hợp: Cao Tiến Đà, Phòng Thiết kế mẫu & NCKH
Nguồn: internet