Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
HƯỚNG DẪN TÍNH TOÁN CẤP NƯỚC NÓNG DỊCH VỤ (PHẦN 1)
KS Nguyễn Thị Hồng Vân

Cuộc sống hiện tại nhu cầu sử dụng nước nóng trong đời sống sinh hoạt ngày càng lớn. Sử dụng nước ấm trong sinh hoạt hàng ngày vừa đảm bảo sức khỏe, vừa góp phần cho cuộc sống tốt đẹp. Hiện nay, trong quy chuẩn, tiêu chuẩn cấp nước của Việt Nam chưa có các quy định cụ thể về cấp nước nóng cho từng loại đối tượng sử dụng. Với nhu cầu sử dụng lớn và mong muốn có được các tài liệu tham khảo hướng dẫn tính toán cụ thể cho từng trường hợp nhằm mục đích giảm chi phí xuống mức thấp và sử dụng năng lượng có hiệu quả. Bài viết giới thiệu các tính toán nhu cầu dựa trên tiêu chuẩn cấp nước nóng của Mỹ là một trong các quốc gia có sự phát triển cao và hoàn thiện trong các ngành kỹ thuật.
Một hệ thống nước nóng dịch vụ bao gồm (1) một nguồn năng lượng nhiệt, (2) thiết bị truyền nhiệt năng, (3) hệ thống phân phối, và (4) các thiết bị sử dụng nước nóng đầu ra. Việc quy hoạch hệ thống cấp nước nóng trong mỗi công trình hiện tại là nhu cầu cấp thiết không thể thiếu. Trong đó lưu lượng và nhiệt độ là các yếu tố cơ bản trong thiết kế thủy lực và nhiệt của một hệ thống dẫn nước nóng. Kiểm soát áp lực, thời gian vận chuyển và chất lượng nước cũng là các yếu tố cần quan tâm. Các quy trình riêng biệt được sử dụng để chọn thiết bị đun nước và để thiết kế hệ thống ống.
Trong hệ thống phân phối việc tính kích cỡ cả ống nước nóng và nước lạnh với yêu cầu chênh lệch áp suất ở điểm nước nóng và nước lạnh được giữ ở mức thấp nhất là quan trọng nhất. Chênh lệch tối thiểu này quan trọng với các bồn tắm và vòi sen, vì các thay đổi đột ngột trong dòng chảy có thể gây khó chịu và nguy cơ bỏng. Trường hợp đó có thể sử dụng các thiết bị bù lại áp suất. Ống dẫn về thường được dùng với hệ thống nước nóng với nhu cầu nước nóng có sẵn liên tục. Điều này có nghĩa là hệ thống ống có thể dài đến 30m.
Có thể ước lượng bằng cách nhân tổng chiều dài ống với 30 W/m hoặc ống không cách nhiệt với 60 W/m. Bảng 1 cho nhiệt lượng hao hụt thực tế trong ống nước dịch vụ ở 60oC và nhiệt độ môi trường 20oC. Giá trị 30 hay 60 W/m chỉ khuyên dùng để đơn giản hóa phép tính.
Bảng 1: Nhiệt lượng hao hụt trung bình từ ống nước đầu vào 60oC,
nhiệt độ môi trường 20oC
| Kích cỡ, mm | Ống đồng đỏ trơn, W/m | Ống đồng đỏ cách nhiệt sợi thủy tinh 13 mm, W/m |
| 20 | 28.8 | 17.0 |
| 25 | 36.5 | 19.5 |
| 32 | 43.2 | 22.5 |
| 40 | 50.9 | 24.4 |
| 50 | 63.4 | 28.4 |
| 65 | 76.9 | 32.5 |
| 80 | 90.3 | 38.0 |
| 100 | 115.4 | 46.5 |
Trong đó
Qp = lưu lượng bơm, L/s
q = nhiệt năng mất, W
= khối lượng riêng của nước = 0.99 kg/L (50oC)
Cp = nhiệt dung riêng của nước = 4180 J/(kg.K)
= chênh lệch nhiệt đô, K
Với 10 K chênh lệch nhiệt độ:
Lưu ý: Phép tính này giả sử đã giảm 10 K là chấp nhận được trong số liệu cuối cùng
Các yêu cầu về nhiệt độ trong một số loại dịch vụ có thể tìm thấy ở Bảng 2. Nước nóng 60oC giảm thiểu tập trung khí thải trong thiết bị.
Bảng 2 Nhiệt độ nước nóng cho một số dịch vụ
| Mục đích sử dụng | Nhiệt độ (oC) |
| Nhà vệ sinh | |
| Rửa tay | 40 |
| Cạo râu | 45 |
| Tắm vòi sen, tắm bồn | 43 |
| Tắm trị liệu | 35 |
| Giặt công nghiệp | Đến 82 |
| Rửa bát và giặt gia đình | 60 |
| Rửa đồ y tế | 43 |
| Rửa bát công nghiệp | |
| Một hoặc nhiều bể có mui hoặc giá đỡ | |
| Rửa | Ít nhất 65 |
| Xả | 82 đến 90 |
| Một bể chứa băng tải | |
| Rửa | Ít nhất 71 |
| Xả | 82 đến 90 |
| Một bể có giá đỡ hoặc cửa | |
| Rửa và xả | Ít nhất 74 |
| Bể rửa chất hóa học | 60 |
| Nhiều bể có băng tải | |
| Rửa | Ít nhất 65 |
| Bơm xả | Ít nhất 71 |
| Xả | 82 đến 90 |
| Rửa dụng cụ hóa học | |
| Rửa | 60 |
| Xả | Ít nhất 24 |
Nước nóng trong bể và hệ thống chứa
Trong hệ thống chứa, 60 đến 80% nước nóng trong bể được cho là có thể sử dụng trước khi hòa với nước nóng ở nhiệt độ thấp hơn mức cho phép. Tuy nhiên, các thiết kế tốt hơn có thể lớn hơn 90%. Dù vậy, nước nóng có sẵn trong bể chứa thường được tính bởi
Vt = Rd + MSt (3)
Trong đó
= thể tích nước nóng, L
R = tốc độ hồi phục ở nhiệt độ yêu cầu, L/s
d = thời gian nhu cầu nước nóng đỉnh điểm, s
M = tỉ lệ nước nóng dùng được với thể tích bể chứa
St = thể tích bể chứa, L
Nước nóng dùng được ở một bể hết hạn được tính
Va = MSa (4)
Trong đó
Va = thể tích nước nóng dùng được trong bể hết hạn, L
Sa = thể tích bể hết hạn, L
Lưu ý: Giả sử là bể nước ở nhiệt độ yêu cầu
Nước nóng lấy từ máy nước nóng có máy đun bể chứa với bể chứa phụ được tính
VZ = Vt + Va = Rd + M(St + Sa) (5)
Trong đó Vz là tổng nước nóng có sẵn trong giờ cao điểm, tính bằng lít
Bảng 3 Sử dụng nước nóng trung bình trong hộ gia đình
| Công việc | Tối đa (L) | Tiết kiệm (L) |
| Nấu ăn | 19 | 11 |
| Rửa bát bằng tay | 15 | 15 |
| Rửa bát máy | 57 | 57 |
| Giặt quần áo | 121 | 80 |
| Tăm vòi, tắm bồn | 76 | 57 |
| Rửa mặt, rửa tay | 15 | 8 |
Bảng 4 – Nhu cầu sử dụng nước tối thiểu của một đơn vị ở 1 và 2 gia đình
| Số phòng tắm | 1 đến 1.5 | 2 đến 2.5 | 3 đến 3.5 | ||||||||
| Số phòng ngủ | 1 | 2 | 3 | 2 | 3 | 4 | 5 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| GASa | |||||||||||
| Sức chứa, L | 76 | 114 | 114 | 114 | 150 | 150 | 190 | 150 | 190 | 190 | 190 |
| Công suất đầu vào, kW | 7.9 | 10.5 | 10.5 | 10.5 | 10.5 | 11.1 | 13.8 | 11.1 | 11.1 | 13.8 | 14.6 |
| Đầu ra 1h, L | 163 | 227 | 227 | 227 | 265 | 273 | 341 | 273 | 311 | 341 | 350 |
| Hồi phục, mL/s | 24 | 32 | 32 | 32 | 32 | 36 | 42 | 34 | 34 | 42 | 44 |
| ĐIỆNa | |||||||||||
| Sức chứa, L | 76 | 114 | 150 | 150 | 190 | 190 | 250 | 190 | 250 | 250 | 300 |
| Công suất đầu vào, kW | 2.5 | 3.5 | 4.5 | 4.5 | 5.5 | 5.5 | 5.5 | 5.5 | 5.5 | 5.5 | 5.5 |
| Đầu ra 1h, L | 114 | 167 | 220 | 220 | 273 | 273 | 334 | 273 | 334 | 334 | 387 |
| Hồi phục, mL/s | 10 | 15 | 19 | 19 | 23 | 23 | 23 | 23 | 23 | 23 | 23 |
| DẦUa | |||||||||||
| Sức chứa, L | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 | 114 |
| Công suất đầu vào, kW | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 | 20.5 |
| Đầu ra 1h, L | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 | 337 |
| Hồi phục, mL/s | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 |
| BỂ CHỨA GIÁN TIẾPb,c | |||||||||||
| Đầu ra I-W-H, L trong 3h, tăng 55 độ K | 150 | 150 | 250 | 250e | 250 | 250 | 250 | 250 | 250 | ||
| Đầu ra NSX, L trong 3h, tăng 55 độ K | 186 | 186 | 284 | 284e | 284 | 284 | 284 | 284 | 284 | ||
| Dung tích bể chứa, L | 250 | 250 | 250 | 250e | 310 | 250 | 310 | 310 | 310 | ||
| KHÔNG BỂ CHỨA GIÁN TIẾPc,d | |||||||||||
| Đầu ra I-W-H, L trong 3h, tăng 55 độ K | 170 | 170 | 200 | 200e | 240 | 200 | 240 | 240 | 240 | ||
| Đầu ra NSX, L trong 3h, tăng 55 độ K | 57 | 57 | 95 | 95e | 133 | 95 | 133 | 133 | 133 | ||
Bảng 5 Lượng nước nóng sử dụng tổng thể và trung bình cao điểm
| Nhóm | Trung bình nước nóng sử dụng,(lít) | |||||||
| Hàng giờ | Hàng ngày | Hàng tuần | Hàng tháng | |||||
| tb | max | tb | max | tb | max | tb | max | |
| Tất cả gia đình | 9.8 | 17.3 | 236 | 254 | 1652 | 1873 | 7178 | 7700 |
| Một gia đình điển hình | 9.9 | 21.9 | 239 | 252 | 1673 | 1981 | 7270 | 7866 |
Bảng 6 – Nhu cầu sử dụng nước nóng với các loại tòa nhà khác nhau
| Loại tòa nhà | Tối đa hàng giờ | Tối đa hàng ngày | Trung bình hàng ngày |
| Kí túc xá nam | 14.4L/học sinh | 83.3L/học sinh | 49.7L/học sinh |
| Kí túc xá nữ | 19L/học sinh | 100L/học sinh | 46.6L/học sinh |
| Nhà nghỉ: Số đơn vịa | |||
| 20 hoặc ít hơn | 23L/đơn vị | 132.6L/đơn vị | 75.8L/đơn vị |
| 60 | 20L/đơn vị | 94.8L/đơn vị | 53.1L/đơn vị |
| 100 hoặc nhiều hơn | 15L/đơn vị | 56.8L/đơn vị | 37.9L/đơn vị |
| Nhà dưỡng lão | 17L/giường | 114L/giường | 69.7L/giường |
| Tòa nhà văn phòng | 1.5L/người | 7.6L/người | 3.8L/người |
| Phục vụ ăn uống | |||
| Loại A – nhà hàng, căng tin | 5.7L/số bữa ăn tối đa/h | 41.7L/số bữa ăn tối đa/h | 9.1L/số bữa ăn tối đa/hb |
| Loại B – phục vụ lái xe, qua cửa sổ, ăn trưa, sandwich và đồ ăn nhẹ | 2.6L/số bữa ăn tối đa/h | 22.7L/số bữa ăn tối đa/h | 2.6L/số bữa ăn tối đa/hb |
| Chung cư: Số căn hộ | |||
| 20 hoặc ít hơn | 45.5L/căn hộ | 303.2L/căn hộ | 159.2L/căn hộ |
| 50 | 37.9L/căn hộ | 276.7L/căn hộ | 151.6L/căn hộ |
| 75 | 32.2L/căn hộ | 250L/căn hộ | 144L/căn hộ |
| 100 | 26.5L/căn hộ | 227.4L/căn hộ | 140.2L/căn hộ |
| 200 hoặc nhiều hơn | 19L/căn hộ | 195L/căn hộ | 132.7L/căn hộ |
| Trường tiểu học | 2.3L/học sinh | 5.7L/học sinh | 2.3L/học sinhb |
| Trường cấp hai và cấp ba | 3.8L/học sinh | 13.6L/học sinh | 6.8L/học sinhb |
HƯỚNG DẪN TÍNH TOÁN CẤP NƯỚC NÓNG DỊCH VỤ (PHẦN 2)
CÁC LƯU Ý VỀ THIẾT KẾ
Thiết kế hệ thống nước nóng cần cân nhắc những điều sau:
Bảng7-Nhu cầu nước nóng và Hướng dẫn sử dụng với tòa nhà chung cư (Lít/người)
| Hướng dẫn | Tối đa hàng giờ | Cao điểm 15 phút | Tối đa hàng ngày | Trung bình hàng ngày |
| Thấp | 11 | 4 | 76 | 53 |
| Trung bình | 19 | 7.5 | 18 | 114 |
| Cao | 34 | 11.5 | 340 | 204 |
Bảng 9 Nhu cầu nước xả của các loại máy rửa bát
| Yêu cầu nước nóng 82 – 90oC | |||
| Loại, kích thước máy rửa bát | Tốc độ chảy, mL/s | Máy nước nóng không có bể chứa, b mL/s | Máy nước nóng có bể chứa để đảm bảo nhu cầu dòng chảy, c mL/s |
| Loại cửa | |||
| 410 x 410 mm | 400 | 440 | 73 |
| 460 x 460 mm | 550 | 550 | 91 |
| 510 x 510 mm | 660 | 660 | 109 |
| Dưới quầy | 320 | 320 | 74 |
| Loại băng tải | |||
| 1 bể | 440 | 440 | 440 |
| Nhiều bể (đĩa phẳng) | 360 | 360 | 360 |
| Nhiều bể (đĩa xếp chồng) | 290 | 290 | 290 |
| Máy rửa đồ bạc | 440 | 440 | 47 |
| Máy rửa dụng cụ | 500 | 500 | 80 |
| Nhu cầu nước đền bù | 150 | 150 | 146 |
Lưu ý: Các giá trị được trích từ phiên bản trước của Quy chuẩn 3 NSF. Phiên bản hiện nay của Quy chuẩn 3 NSF 3-1996 là kết quả dựa trên các tiêu chuẩn không còn đưa ra giá trị lưu lượng chảy tối thiểu.
aÁp lực dòng chảy của máy rửa bát được cho là 140 kPa
bDựa trên tốc độ chảy L/s
cDựa trên máy vận hành ở 100% công suất
Bảng 10 Yêu cầu nước nóng đại trà (60oC) với các hoạt động bếp khác nhaua,b
| Thiết bị | mL/s |
| Bể rửa rau | 47 |
| Bể đơn | 32 |
| Bể đôi | 63 |
| Bể ba | 95 |
| Bể nạo (loại mở) | 189 |
| Bể trước xả (bằng tay) | 47 |
| Bể trước xả (đóng) | 252 |
| Bể trước xả tuần hoàn | 42 |
| Bể quầy bar | 32 |
| Nhà vệ sinh (1) | 5.3 |
Nguồn: Dunn (1959)
aCho rằng áp lực nước là 140 kPa
b Dựa trên máy vận hành ở 100% công suất
| Loại | Lượng nước yêu cầu 60oC, mL/s | Lượng nước yêu cầu 82oC, mL/s |
| Bể rửa rau | 47 | |
| Nhà vệ sinh (5) | 26.5 | |
| Bể nạo | 189 | |
| Máy rửa bát | 290 | |
| Lượng nước đầu vào | 42 | |
| Lượng nước bổ sung | 146 | |
| Máy rửa dụng cụ | 80 | |
| Lượng nước đâu vào | 90 | |
| Tổng yêu cầu | 395 | 516 |
Quy trình ước lượng. Nhu cầu nước nóng của bếp được ước tính dựa trên số bữa ăn phục vụ (giả sử mỗi bữa ăn là 8 đĩa). Nhu cầu nước nóng 82oC là D1 = C1N /
| (7) |
Trong đó
= nước cho máy rửa bát, mL/s
= số bữa ăn phục vụ
= thời gian phục vụ
= 0.84 với máy rửa bát một bể
= 0.53 với máy rửa bát 2 bể
| (8) |
Nhu cầu nước nóng của một bồn rủa đốt ga là:
D2 = C2V (8)
Trong đó
= lượng nước cho bể, mL/s
= 3
= sức chứa bồn (sâu 380 mm), L
Nhu cầu nước nóng đại trà 60oC là
| (9) |
Trong đó
= nước nóng đại trà, mL/s
= 1.2
Tổng nhu cầu là
Với các quầy nước giải khát và hàng ăn trưa, sử dung 75% nhu cầu tổng. Với các bữa ăn trong khách sạn hoặc được chuẩn bị kĩ lưỡng, dùng 125%.
Trường học
Nước nóng dịch cụ trong trường học cần cho lau dọn, nhà vệ sinh, căng tin, phòng tắm và đôi khi là bể bơi.
Nước nóng dùng trong căng tin bằng khoảng 70% lượng nước cần trong nhà hàng thương mại phục vụ người lớn và có thể được ước tính bằng các phương pháp dùng trong nhà hàng. Khi cần tính kích cỡ theo NSF, tuân thủ theo Quy chuẩn 5.
Tải nước tắm và đồ ăn thường không đồng thời. Mỗi tải cần được tính toán riêng biệt, và tải lớn hơn sẽ quyết định kích cỡ máy nước nóng và bể chứa. Máy tăng nhiệt cần tính kích cỡ theo nhiệt độ của nước đầu vào. Nếu có thể, lượng nước giống nhau có thể được sử dụng cho cả hai nhu cầu. Nếu khoảng cách giữa hai nhu cầu quá lớn, cần sử dụng một máy nước nóng riêng biệt.
Một hệ thống nước nóng riêng biệt cho các bể bơi có thể được tính như hướng dẫn trong mục Bể bơi/Câu lạc bộ sức khỏe.
Giặt công nghiệp:
Giặt giũ thường được chia thành 5 loại. Lượng nước nóng cần dùng phụ thuộc vào khối lượng giặt. Lượng nước nóng 82oC cần trung bình là
Cơ sở 4.6 mL/(kg.s)
Thương mại 4.6 mL/(kg.s)
Giặt lanh 5.8 mL/(kg.s)
Công nghiệp 5.8 mL/(kg.s)
Giặt tã 5.8 mL/(kg.s)
Tổng khối lượng giặt nhân với các giá trị trên cho ra nhu cầu nước nóng trung bình hàng giờ. Người thiết kế phải cân nhắc nhu cầu cao điểm; ví dụ, một máy giặt 270 kg có thể có nhu cầu trung bình 1.25 L/s, nhưng nhu cầu cao điểm có thể là 22 L/s.
Khi sử dụng nhiều máy, không cần thiết phải chất đầy tất cả các máy vào giờ cao điểm tức thời. Hệ số đa dạng có thể được ước tính bằng cách sử dụng 1.0 của máy lớn nhất cộng thêm với các hệ số:
| Tổng số máy | |||||
| 2 | 3 – 5 | 6 – 8 | 9 – 11 | 12 trở lên | |
| 1.0 + | 0.6 | 0.45 | 0.4 | 0.35 | 0.3 |
Ví dụ, với 4 máy giặt sẽ có hệ số là 1.0 + 0.45 = 1.45
.
Bảng 11 Nhu cầu sử dụng nước nóng cho vòi rửa và tắm công nghiệp
| Nhiều vòi rửa | Tắm | ||
| Loại | Số lít nước 60oC cần trong 10 phúta | Tốc độ dòng chảy, mL/s | Số lít nước 60oC cần trong 15 phútb |
| 910 mm tròn | 150 | 190 | 110 |
| 910 mm bán nguyệt | 83 | 250 | 150 |
| 1370 mm tròn | 250 | 320 | 185 |
| 1370 mm bán nguyệt | 150 | 380 | 220 |
aDựa trên nước rửa 43oC và nước lạnh 5oC ở tốc độ dòng chảy trung bình
b Dựa trên nước tắm 40oC và nước lạnh 5oC
Bảng 13 Nhu cầu nước nóng trong các đơn vị cố định (60oC)
| Chung cư | Câu lạc bộ | Gym | Bệnh viện | Khách sạn, kí túc xá | Nhà máy công nghiệp | Tòa nhà văn phòng | Trường | YMCA | |
| Bồn rửa, vệ sinh khép kín | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 | 0.75 |
| Bồn rửa, vệ sinh công cộng | – | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Bồn tắm | 1.5 | 1.5 | – | 1.5 | 1.5 | – | – | – | – |
| Máy rửa bát* | 1.5 | 5 đơn vị cố định trên 250 chỗ | |||||||
| Bồn tắm trị liệu | – | – | – | 5 | – | – | – | – | – |
| Bồn bếp | 0.75 | 1.5 | – | 3 | 1.5 | 3 | – | 0.75 | 3 |
| Bồn chạn | – | 2.5 | – | 2.5 | 2.5 | – | – | 2.5 | 2.5 |
| Bồn dịch vụ | 1.5 | 2.5 | – | 2.5 | 2.5 | 2.5 | 2.5 | 2.5 | 2.5 |
| Vòi sen | 1.5 | 1.5 | 1.5 | 1.5 | 1.5 | 3.5 | – | 1.5 | 1.5 |
| Vòi phun tuần hoàn | – | 2.5 | 2.5 | 2.5 | – | 4 | – | 2.5 | 2.5 |
| Vòi phun bán tuần hoàn | – | 1.5 | 1.5 | 1.5 | – | 3 | – | 1.5 | 1.5 |
Bảng 14: Ước tính nhu cầu nước nóng ban đầu
| Loại tòa nhà | Đơn vị | |
| Bệnh viện, nhà dưỡng lão | 2.50/giường | |
| Khách sạn, nhà nghỉ | 2.50/phòng | |
| Tòa nhà văn phòng | 0.15/người | |
| Trường tiểu học | 0.30/học sinh* | |
| Trường trung học | 0.30/học sinh* | |
| Nhà chung cư | 3.00/căn hộ | |