Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong quá trình kiểm định cầu, để xác định ứng suất của kết cấu nhịp cầu, trước đây các kỹ sư cần thiết phải sử các thiết bị đo mà điển hình là Tenzomet cơ học. Đối với loại thiết bị này có cấu tạo đơn giản, trọng lượng không lớn, độ chính xác cao. Tuy nhiên, xét từ cấu tạo còn nhiều nhược điểm cần khắc phục. Thiết bị sử dụng vật liệu dòn, các chi tiết dễ hỏng. Liên kết các bộ phận chuyển động là liên kết bản lề không hoàn toàn, dễ bị xộc xệch khi tháo lắp, không đo được biến dạng, không sử dụng được ngoài trời mưa nắng.
Từ những nhược điểm của thiết bị đo ứng suất cơ học, ngày nay trong quá trình đo ứng suất của kết cấu, đặc biệt là quá trình kiểm định cầu người ta thường sử dụng thiết bị lá điện trở. Là loại thiết bị có độ chính xác cao, ứng rụng rộng rãi, có hiệu quả khi tiến hành khảo sát các tham số biến dạng. Thiết bị có thể đo được các biến dạng nhỏ 106 đến 105 đến các biến dạng rất lớn của vật liệu khi làm việc ngoài kết cấu đàn hồi. Đo biến dạng tĩnh, động, xung kích trong vùng có tập chung ứng suất cao và môi trường khác nhiệt. Có kích cỡ và hình dạng đáp ứng được trạng thái làm việc của cấu kiện, đo biến dạng phân tán theo thời gian. Với trọng lượng bản thân bé, tiến hành đo đạc với một số lượng điểm đo lớn… là các đặc điểm cơ bản giúp các kỹ sư có thể xác định ứng suất của cấu kiện.
Hiện nay trên thị trường có nhiều loại lá điện trở đo biến dạng, trong đó bộ chuyển đổi biến dạng ST350 của hãng BDI là một thiết bị hiện đại, có độ chính xác rất cao được Trung tâm Thí nghiệm và kiểm định chất lượng công trình, Viện Thiết kế TCHC sử dụng, nhằm hỗ trợ cải tiến công nghệ kỹ thuật ứng dụng vào sản xuất kinh doanh của đơn vị.
Bộ chuyển đổi biến dạng ST350 đã được thiết kế để ghi lại các biến dạng động và các biến dạng cảm ứng khác trên tất cả các loại cấu kiện và tương thích với hầu hết các hệ thống thu thập dữ liệu. Mặc dù chủ yếu được sử dụng trong các ứng dụng hiện trường gồ ghề, nhưng chúng cũng phù hợp với nhiều tình huống trong phòng thí nghiệm và sản xuất. Mạch bên trong ST350 bao gồm một Cầu Wheatstone đầy đủ với bốn thiết bị đo lá 350Ω hoạt động hoàn toàn được tối ưu hóa để cung cấp công suất điện cao cho cường độ biến dạng nhất định. Mỗi đầu dò được hiệu chuẩn riêng với hệ thống hiệu chuẩn có độ chính xác cao.

Mỗi thiết bị được trang bị bảo vệ hoàn toàn, được thiết kế để vượt quá xếp hạng IP67 và được trang bị hai lỗ lắp đặt được khoan trước để giữ cho chiều dài của thiết bị đo phù hợp với tất cả các trường hợp lắp đặt. Dựa trên vật liệu của cấu trúc và khoảng thời gian lắp đặt ST350, có thể sử dụng các kỹ thuật lắp đặt khác nhau bao gồm chất kết dính, hàn, neo có thể mở rộng và vít.
+ Thời gian tháo lắp tối đa là 5 phút và có thể ít hơn tùy thuộc vị trí tháo lắp cảm biến;
+ Cảm biến cho phép tháo lắp khi kết thúc và sử dụng lại nhiều lần, cảm biến có thê sử dụng nhiều hơn với thời gian 10 năm;
+ Cảm biến có chức năng chịu nước đến 20ft (6 m);
+ Cáp nối cảm biến được chế tạo theo chuẩn công nghiệp với độ dài tùy chỉnh theo yêu cầu của người sử dụng;
+ Đầu ra millivolt chuẩn. Cảm biến đo biến dạng được hiệu chuẩn theo N.I.S.T.
Đầu đo sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, cụ thể:
+ Thép.
+ Bê tông dự ứng lực.
+ Bê tông cốt thép.
+ Gỗ.
+ Polymer gia cường sợi (FRP)
+ Kiểm tra và giám sát Live-Load
+ Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.
+ Theo dõi và quan trắc độ mỏi của vật liệu và các kết cấu.
+ Lực căng.

Hình 1‑1. Kích thước đầu đo biến dạng ST350 6215B
Các thành phần bên trong của ST350 bao gồm một thiết bị đo biến dạng cấp độ biến dạng lá cầu Wheatstone 350-Ohm được sản xuất tùy chỉnh được gắn bên trong một vòng kiểm chứng linh hoạt. Bốn nhánh hoạt động được sắp xếp bên trong vòng theo cách sao cho tổng đầu ra cung cấp khoảng 3,5 lần đầu ra so với thiết bị đo lá ¼ cầu thông thường dưới cùng mức độ biến dạng cảm ứng.
ST350 tạo ra điện thế trên các góc đối diện của Cầu Wheatstone (Hình 1-2) thay đổi theo lực căng và lực nén. Trục nhạy cảm (dọc) song song với mặt của tấm nối tiếp trên đỉnh của vỏ cảm biến (hướng của đầu ra của cáp).

Hình 1‑2. Sơ đồ nguyên lý hoạt động đầu đo biến dạng ST350
Strain Gauge là tên gọi của một loại cảm biến mà giá trị điện trở có thể thay đổi theo lực tác dụng vào nó. Cảm biến Strain Gauge sẽ thu thập các tín hiệu lực tác động vào nó như lực căng, áp suất, trọng lượng, mô-men xoắn… sau khi nhận các lực này giá trị điện trở sẽ thay đổi, các thay đổi sẽ được truyền về thiết bị đo lực căng – kéo – nén, qua bộ chuyển đổi thành tín hiệu điện để hiển thị lên màn hình giúp người dùng có thể đọc số liệu lực cần đo.
Do Strain Gauge hoạt động dựa trên sự biến dạng của nó khi có lực tác động vào nên đôi khi người ta còn gọi nó là cảm biến đo độ biến dạng, một số nơi còn gọi là Strain Gage hoặc cảm biến lá điện trở.
Nguyên lý hoạt động của cảm biến lá strain gauge hoạt động dựa trên đặc tính chung của kim loại, đó là điện trở của kim loại sẽ thay đổi khi chúng bị biến dạng. Giá trị của điện trở tỷ lệ nghịch với diện tích mặt cắt và tỷ lệ thuận với chiều dài của vật liệu kim loại.
Khi ST350 được gắn vào một cấu trúc chịu sự thay đổi nhiệt độ, cảm biến buộc phải trải qua các biến dạng do nhiệt độ gây ra giống như thành phần cấu trúc. Trong trường hợp nhiệt độ môi trường tăng lên, thành viên sẽ mở rộng. Tuy nhiên, vì các đầu của bộ chuyển đổi được neo vào thành phần cấu trúc và “quán tính nhiệt độ” của ST350 ít hơn nhiều, (nóng lên và nguội đi nhanh hơn nhiều so với thành phần lớn), thiết bị đo sẽ cố gắng mở rộng giữa các khối đầu được neo, điều này tạo ra một nén (ngược lại với mong đợi). Điều tương tự cũng xảy ra đối với việc giảm nhiệt độ, vì thiết bị đo nguội đi nhanh hơn thành viên, sẽ đăng ký lực căng. Nếu cảm biến được gắn trên cấu trúc trong một khoảng thời gian dài, nó sẽ cần phải định kỳ thiết lập lại điểm không bù khi nó di chuyển xung quanh với sự thay đổi nhiệt độ.
Nếu ST350 tiếp xúc với ánh sáng mặt trời trực tiếp trong quá trình kiểm tra tải trực tiếp, chẳng hạn như trên các cấu kiện giàn hoặc trên đỉnh của một tấm bê tông, thì có thể xảy ra hiện tượng chênh lệch nhiệt độ đáng kể trong thời gian ngắn do mây che phủ và/hoặc gió nhẹ thay đổi. Che phủ ST350 bằng bọt và băng nhôm thường có thể làm giảm hoặc loại bỏ vấn đề này. BDI cũng cung cấp vỏ nhôm cách nhiệt giúp giảm đáng kể những tác động này.
Phản hồi đầu ra cho ST350 sẽ thay đổi đôi chút tùy thuộc vào độ dài ( của cáp thiết bị do điện trở của dây dẫn. Để giải quyết vấn đề này, ST350 được hiệu chỉnh bằng cáp thiết bị được lắp đặt, nghĩa là điện trở này đã tự động được tính đến trong quá trình hiệu chuẩn. Tuy nhiên, nếu người dùng nối một cáp dài đáng kể với cáp đã được cung cấp cùng với thiết bị, thì sẽ xuất hiện một lỗi nhỏ xấp xỉ tỷ lệ giữa điện trở bổ sung với điện trở của thiết bị đo. Do đó, BDI luôn khuyên nên hiệu chuẩn đầu dò bằng cáp sẽ được sử dụng tại hiện trường.
Mỗi ST350 được cung cấp một hệ số hiệu chuẩn có thể theo dõi của NIST. Vì cảm biến này là một cảm biến đo tỷ lệ và có thể được cung cấp một dải điện áp kích thích, nên hệ số hiệu chuẩn được cung cấp sẽ được chuẩn hóa cho điện áp kích thích. Để tính toán hệ số hiệu chuẩn phù hợp cho hệ thống thu thập dữ liệu, điện áp kích thích được sử dụng phải được nhân với Hệ số đo chung (GGF). Sau đây là ví dụ về hệ số hiệu chuẩn được cung cấp:

Trong đó:
Ví dụ về việc áp dụng GGF:
Ví dụ này đang sử dụng ST350 với GGF được cung cấp = 504,32 με/mVout/Vexc. Hệ thống thu thập dữ liệu cung cấp mức kích thích +5,0 Vdc và đọc đầu ra tính bằng vôn nên GGF phải được điều chỉnh thành με/Vout trước khi áp dụng GGF trong kết quả. Giá trị đọc hiện tại trên hệ thống thu thập dữ liệu là 3,2312×10-3 Vdc.

Bài viết: ThS.KS Đoàn Xuân Hưng (Đoàn Thanh niên)