Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
BỐ TRÍ ỔN ĐỊNH DÂN CƯ BÀI TOÁN KHÓ TRONG QUY HOẠCH CÁC KHU KINH TẾ QUỐC PHÒNG
Biên giới đất nước có vai trò đặc biệt quan trọng về quốc phòng an ninh đồng thời lại là vùng chứa tiềm năng to lớn của các ngành kinh tế mũi nhọn. Trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước, cha ông ta luôn coi đó là “phên dậu” trấn giữ quốc gia. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong việc xây dựng các Khu kinh tế quốc phòng (KTQP) là xây dựng các điểm dân cư biên giới, ồn định cuộc sống tại chỗ giúp nhân dân yên tâm bám biên, giữ vững chủ quyền đất nước.
Nước ta có đường biên giới dài 4660 km, phía Bắc giáp Trung Quốc, phía Tây giáp Lào, phía Tây Nam giáp Cam-pu-chia, hình thành lên một vùng biên giới rộng lớn và trải dài từ Bắc vào Nam. Đây là khu vực có nhiều tiềm năng kinh tế đồng thời là địa bàn chiến lược trọng yếu. Tuy nhiên đây cũng là nơi có điều kiện địa lý không thuận lợi, cơ sở hạ tầng chận phát triển, có đông đồng tao dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống của bà con gặp nhiều khóa khăn. Đặc biệt đây là nơi mà thế lực thù địch lợi dụng tình hình đặc thù để chống phá ta trên nhiều mặt. Và xây dựng các Khu KT-QP là một chủ trương sáng suốt của Đảng, Nhà nước ta nhằm phát triển những điểm dân cư – xã hội trên các địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng xa nơi biên giới, góp phần xây dựng cơ sở chính trị, phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, củng cố quốc phòng – an ninh, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, bảo vệ vững chắc chủ quyền, lãnh thổ.
Đến năm 2018, toàn quân đã triển khai xây dựng 28 Khu KT-QP (hết năm 2016, có 23 Khu KT-QP đang thực hiện chuyển tiếp; 05 Khu KT-QP bắt đầu triển khai từ năm 2017) trên các địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh, vùng kinh tế đặc biệt khó khăn. Gần 20 năm qua, Quân đội mà trực tiếp là các đoàn kinh tế – quốc phòng đã nỗ lực vượt qua khó khăn, gian khổ, tích cực triển khai thực hiện Dự án khu KTQP và đạt được kết quả quan trọng, được Đảng, Nhà nước, nhân dân ghi nhận, đánh giá cao. Tại nhiều địa phương của các Khu KTQP đời sống của đồng bào được cải thiện, văn hóa, y tế đã được nâng cao, các hộ đói nghèo giảm rõ rệt, tình hình an ninh chính trị tại các địa bàn của Khu KTQP, biên giới được củng cố tăng cường. Các Khu KTQP đã trở thành nhân tố không thể thiếu trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, phát triển đất nước, góp phần quan trọng vào xây dựng “thế trận lòng dân” tăng cường niềm tin của đồng bào các dân tộc với Đảng, Nhà nước, tạo nền tảng cho xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, xây dựng tiềm lực, thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, biên phòng toàn dân vững mạnh trên địa bàn chiến lược, biên giới, biển, đảo của Tổ quốc.

Những em bé tại bản Pho do Đoàn KTQP345 xây dựng

Trường mầm non tại điểm dân cư thuộc Khu KTQP Binh đoàn 16 do Trung đoàn 720 xây dựng.
Trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội các Khu KTQP chủ yếu tập chung nhiều nội dung nhưng việc qui hoạch ổn định dân cư, di dân đến các khu KT-QP là một trong những nội dung quan trọng rất cần quan tâm nghiên cứu và tổ chức thực hiện tốt, bảo đảm thành công cho Khu KT-QP.
Mục tiêu chung của quy hoạch dân cư các Khu KTQP là nhằm hạn chế và đi đến chấm dứt tình trạng di dân tự do, đưa bộ phận dân nghèo ở các địa phương khác hoặc chính địa phương ấy đến sinh cơ lập nghiệp, phát triển kinh tế đồng thời bảo vệ vững chắc an ninh biên giới.
Mục tiêu cụ thể của quy hoạch dân cư các Khu KTQP là: Với những khu vực còn đang trống dân chú trọng ưu tiên xây dựng các điểm dân cư mới; Với những khu vực có mật độ dân cư thưa bố trí dân cư xen ghép vào điểm dân cư còn quỹ đất; Với điểm dân cư quá phân tán cần di chuyển tập trung lại để nâng cao hiệu quả đầu tư các CSHT thiết yếu; Với những điểm dân cư còn quá nhiều khó khăn về điều kiện sống hỗ trợ để người dân ổn định tại chỗ .
Thực hiện vấn đề bố trí ổn định dân cư có hiệu quả cần nghiên cứu quy hoạch kĩ càng. Để phục vụ công tác nghiên cứu cần thu tập số liệu về dân số, số lao dộng, quy mô các điểm dân cư, phân loại điểm dân cư. Từ đó xác lập cơ cấu dân số, lao động, số hộ, xu hướng phát triển dân số trong vùng và tiểu vùng. Khảo sát sự phân bố của các kiểu và hình thức phân bố dân cư. Từ đó đánh giá mức độ dáp ứng với yêu cầu đời sống và tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế trong vùng và tiểu vùng. Khả năng cải tạo và mở rộng các điểm dân cư hiện tại và xây dựng khu dân cư mới. Ngoài ra cần nắm rõ địa hình địa chất khí tượng tập quán sinh sống văn hóa của các dân tộc trên địa bàn.
Như đã nói ở trên các Khu KTQP đều là nơi có địa hình hiểm trở, bị chia cắt nhiều bởi những dãy núi cao nên các Khu KTQP đa số các điểm dân cư thuộc loại làng nhỏ (là nơi ở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, lâm nông nghiệp của nhân dân trong xã), các xóm, ấp trại (là các điểm dân cư nhỏ nhất, với điều kiện sống thấp kém). Các Khu KTQP hiện nay dân cư đa số được phân bố với hình thức rải rác (gồm các điểm dân cư nhỏ tách biệt, phân bố rải rác trên lãnh thổ), hình thức tuyến (gồm các điểm dân cư phân bố theo các trục đường giao thông hoặc theo kênh rạch, song với quy mô nhỏ và kéo dài). Quy hoạch dân cư sao cho phù hợp với yêu cầu sản xuất, củng cố an ninh quốc phòng, lường trước được các vấn đề phức tạp khó khăn trong công tác di dân khi mà vùng giáp biên là vùng có môi trường, điều kiện sống khó khăn. Không nên đơn giản nghĩ rằng chỉ cần quy hoạch chỗ ăn chỗ ở, nơi làm việc mà đó là vô vàn các việc cần phải giải quyết cho một vùng dân cư mới.
Sau khi nghiên cứu kỹ về thực trạng dân cư sẽ đưa ra nguyên tắc bố trí dân cư của các khu KTQP. Bố trí các điểm dân cư tại các Khu KTQP cần dựa trên một số nguyên tắc sau: Bố trí quy hoạch các điểm dân cư gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương. Đảm bảo đoàn kết giữa các dân tộc, tạo sự hòa thuận giữa các dân tộc. Phù hợp thế trận quốc phòng.Vị trí quy hoạch của các làng bản trước tiên cần dựa trên thế bố trí thế trận Quốc phòng, bảo vệ biên giới sau đó tính đến khả năng thuận lợi phát triển kinh tế, quỹ đất của địa phương. Các điểm dân cư được quy hoạch nên bám sát các trục đường giao thông chính trên biên giới, gấn sát nguồn nước ngọt để tiện sinh hoạt và sản xuất, nơi có khả năng phát triển kinh tế, khoảng cách của các cụm dân cư không nên quá thưa. Không bố trí dân tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của tai biến địa chất,…
Mô hình và hình thức phân bố dân cư: Theo điều kiện cụ thể của từng địa bàn và về yêu cầu xây dựng kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng, quy mô xây dựng các cụm, vùng tuyến dân cư từng Khu KTQP sẽ khác nhau. Song xuất phát từ mục tiêu của các Khu KTQP, căn cứ vào điều kiện tự nhiên, điều kiện sinh hoạt và sản xuất của nhân dân các dân tộc…Để đưa ra mô hình hợp lý và tập trung xây dựng mô hình dân cư theo mô hình làng lớn và làng nhỏ.
Giải pháp chủ yếu để đạt được mục tiêu quy hoạch: Để công tác di dân, ổn đinh dân cư được thuận lợi phải đưa ra các giải pháp hợp lý như giải pháp về huy động sử dụng các nguồn vốn; giải pháp các cơ chế như nghiên cứu ban hành cơ chế xây dựng kế hoạch từ dưới lên có sự tham gia của người dân, tăng cường tính chủ động đề xuất từ cơ sở, cộng đồng nhân dân trong thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước hay là xây dựng cơ chế lồng ghép các nguồn vốn đầu tư trên địa bàn nhằm phát huy hiệu quả vốn đầu tư. Xây dựng các mô hình hướng dẫn nhân dân chủ động sản xuất, bảo đảm sinh kế bền vững….;giải pháp chính sách hỗ trợ như nâng mức hỗ trợ đối với các dự án bố trí sắp xếp dân cư trên địa bàn các xã, thị trấn biên giới…
Để quy hoạch của các khu KTQP có chất lượng cao, công tác quy hoạch ổn định dân cư phải tuân thủ các bước cần thiết, bám sát tình hình cụ thể của từng khu và phân tích đưa ra phương án khả thi, tránh tình trạng quy hoạch áp đặt từ trên xuống; các tiêu thức thực hiện trong quy hoạch không rõ ràng, mức độ định tính lớn dễ dẫn đến sự tùy tiện trong quy hoạch.
KTS Đặng Thị Thu Thủy