Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
“Bảo tàng mang tinh thần và truyền thống của tỉnh Thái Bình”
Phương án đạt giải bình chọn cao nhất của người dân, giải nhì do hội đồng thi tuyển bình chọn (không có giải nhất)
Tác giả: Nhóm thiết kế trung tâm TVDA&CTĐB 1/ Viện Thiết kế BQP
Trước khi bắt tay vào việc thiết kế, để có sự đánh giá tổng thể và cảm nhận chân thực là điều quan trọng nhất nên chúng tôi đã quyết định phải đến địa điểm xây dựng công trình để nghiên cứu hiện trạng khu đất. Qua tìm hiểu, nghiên cứu về con người, tập quán, truyền thống của tỉnh Thái Bình kết hợp với những cảm nhận, trải nghiệm thực tế tại địa điểm khu đất nơi sẽ xây dựng công trình mới thực sự cho chúng tôi thấy những sự khác biệt. Thái Bình không chỉ có những cánh đồng thẳng cánh cò bay mà nơi đây còn là cái nôi của rất nhiều làng nghề văn hóa và các loại hình nghệ thuật truyền thống được xếp hạng di sản văn hóa của đất nước. Bên cạnh đó là sự chuyển mình phát triển không ngừng của một thành phố trong thời kỳ mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những nhà máy dầu khí, gang thép, nhà xưởng công nghiệp… Người dân với tinh thần truyền thống cách mạng lâu đời, ý chí lao động cần cù, chăm chỉ thân thiện, tỉnh Thái Bình cũng là nơi sinh ra rất nhiều hiền tài, lãnh đạo cấp cao cống hiến trí và tài trong công cuộc xây dựng đất nước.
Chúng tôi mong muốn tạo ra một công trình vừa có một giá trị, ý nghĩa sâu sắc dành cho người dân, cho tỉnh Thái Bình nói riêng, cho đất nước nói chung. Công trình thể hiện ý nghĩa lịch sử đánh dấu quá trình phát triển vững chắc qua từng thời kỳ, đồng thời là một điểm sáng trong kiến trúc, thể hiện sự đổi mới trong tư duy và ý chí tinh thần lao động, chiến đấu bền bỉ của con người nơi đây.

Bảo tàng là một thiết chế văn hóa đặc biệt, là nơi lưu giữ, trưng bày các giá trị lịch sử, truyền thống, chứng tích lịch sử qua các thời kì từ lúc hình thành, phát triển của tỉnh, những đặc trưng, thành tựu về văn hóa, kinh tế, xã hội của người dân Thái Bình. Ba cảm nhận chính về Thái Bình cũng là 3 ý tưởng chính để thiết kế công trình.
“Hạt ngọc trời”
Đối với những người dân Thái Bình, quê hương “5 tấn” nói riêng và người dân Việt Nam nói chung, nền nông nghiệp gắn liền với lúa nước có truyền thống lâu đời, để có được thành quả người nông dân đã phải đổ biết bao công sức vun trồng, chăm sóc. Hạt gạo lớn lên từ đất, trời được nuôi dưỡng bằng mồ hôi, công sức, mang theo niềm tin, hy vọng vào một tương lai tươi sáng.
“ Nơi tụ khí linh địa”
Thái Bình tự hào là cái nôi của ngành dầu khí Việt Nam. Từ những năm 1975, mỏ khí đầu tiên được phát hiện và khai thác tại huyện Tiền Hải đến nay, Thái Bình đã có sự chuyển mình phát triển mạnh mẽ với nhiều thành tựu đáng kể như khu công nghiệp Tiền Hải, nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2…
“ Tinh thần, ý chí của con người Thái Bình”
Và quan trọng hơn cả, đó chính là tinh thần kiên cường, ý chí sắt đá của những người con của Thái Bình từ trong thời kỳ kháng chiến lịch sử cho đến thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ một tỉnh hậu phương vững mạnh cung cấp lương thực cho tiền tuyến nhiều nhất cả nước trong thời chiến, đến nay Thái Bình có những đóng góp không nhỏ cho kinh tế nước nhà với nguồn trữ lượng tài nguyên về dầu khí và bổ sung cung cấp cho hệ thống lưới điện quốc gia.
Khu đất diện tích 11.394m2 khu đất hiện nay là khu đất trống nằm trong quỹ đất dự trữ phát triển xây dựng các công trình công cộng và cây xanh thuộc quần thể Quảng trường Thái Bình xây dựng tượng đài “Bác hồ với nông dân” tại phường Hoàng Diệu – TP.Thái Bình vì vậy từ hệ thống hạ tầng kĩ thuật cho tới cảnh quan cây xanh đã đều được quy hoạch và sẽ xây dựng sớm trong thời gian tới.
Phía Bắc giáp tuyến đường hồ điều hòa (diện tích theo quy hoạch khoảng 9.1ha); Phía Nam giáp tuyến đường Vành đai thành phố; Phía Tây giáp tuyến đường Võ Nguyên Giáp; Phía Đông giáp đê sông Trà Lý (một trong 4 con sông lớn chảy qua Thái Bình), theo quy hoạch mở rộng có hồ sinh thái phía sau khu đất xây dựng bảo tàng diện tích khoảng 9,1ha và hồ cảnh quan theo trục chính hướng về phía đền thờ Bác có diện tích khoảng 1,6ha.. Hướng nắng chính: hướng Đông – Tây ; Hướng gió chính: Đông Nam và Đông Bắc; Cách bãi biển Cồn Đen khoảng 30km về phía đông.
Công trình có vị trí điểm nhấn đặt trong không gian kiến trúc của tỉnh Thái Bình có tầm nhìn tiếp cận đa hướng, đa điểm từ xa đến gần vì vậy Khai thác yếu tố thị giác từ khi bắt đầu tiếp cận công trình ngay từ đầu đường trục chính tạo hình khối có đường nét mạnh mẽ nổi bật, thẩm mĩ và có tính biểu tượng cao. Chúng tôi muốn tạo nên “cầu nối” trong không gian, là mắt xích kết nối đoàn kết, gắn bó của nhân dân. Cùng nhau ôn lại lịch sử, cùng nhau hướng đến tương lai, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục Thái Bình, góp phần xây dựng Thái Bình phát triển bền vững.

Với ý tưởng đó chúng tôi phát triển từ một khối lập phương được phân tách ra làm 4 phần, là 4 lối tiếp cận công trình tượng trưng cho sự hội tụ của các dòng khí, của 4 con sông lớn chảy về Thái Bình. Khối lập phương được cắt xẻ cũng như sử dụng vật liệu để tạo hình như một viên đá lớn đứng sừng sững giữa khu đất để tạo ra hiệu ứng thị giác mạnh từ nhiều phía, mang tính biểu tượng, tượng trưng cho tinh thần, ý chí của người dân Thái Bình. Chính giữa khối lập phương với hệ vòm kính trên mái tạo thành hình dạng một hạt ngọc nằm trong lõi của công trình kết hợp với tạo hình của khối lập phương để mô phỏng cho thành tựu phi thường của người dân Thái Bình nói riêng và của người dân Việt Nam nói chung “Bàn tay ta làm lên tất cả, có sức người sỏi đá cũng thành cơm”.
Khối công trình chính được đặt tại vị trí chính giữa khu đất với tầng 1 có diện tích sàn xây dựng: 2.675 m2, xung quanh được đắp đất tạo thành đồi cỏ bao quanh công trình và có độ dốc thoải đều từ các phía lên đến cốt tầng 2. Hệ thống vỉa hè, đường giao thông hoàn thiện thống nhất theo hạ tầng kỹ thuật của quy hoạch chung toàn khu, đường dốc lên sảnh đảm bảo kết cấu và tải trọng. Hệ thống điện và điện nhẹ đấu nối từ hệ thống lưới điện chung khu vực. Hệ thống cấp nước sạch lấy từ đường ống cấp nước thành phố, ngoài ra đề xuất xây dựng hệ thống bể thu, lọc nước mưa bổ sung, phục vụ sinh hoạt và tưới cây. Bể nước sinh hoạt, chữa cháy, tính toán theo quy mô đáp ứng nhu cầu sử dụng. Hệ thống thoát nước mưa, nước thải thoát sau khi xử lý được gom lại về hố ga và thoát ra hệ thống thoát chung của thành phố.
Lối tiếp cận chính công trình dành cho khách đi bộ từ trục đường 7.5m phía Tây Nam khu đất. Đường dốc lên sảnh chính dành cho khách ưu tiên tiếp cận từ hai bên trục đường phía Tây và Đông khu đất.
Việc tạo đồi dốc cỏ thì các lối đi tiếp cận của người đi bộ sẽ đều có thể đi từ mọi hướng, còn lối cho bộ phận kĩ thuật, hành chính sẽ đều được tiếp cận ở bên dưới đồi. Lối vào khu vực văn phòng được bố trí tại phía Tây Bắc khu đất từ trục đường 22m. Lối vào hậu cần kỹ thuật, sảnh nhập kho và khu vực kỹ thuật phụ trợ như để xe, máy phát, trạm điện bố trí tại phía Đông Nam khu đất từ trục đường 15m. Lối vào phía sau khu đất tiếp cận khu vực dịch vụ và khu vực giao lưu tổ chức sự kiện tại phía Đông Bắc khu đất giáp hồ điều hòa. Giao thông không bị giao cắt nhau.
Về cảnh quan, tạo đồi cỏ bọc xung quanh công trình không chỉ giúp giảm tiếng ồn và khói bụi mà đồi cỏ xanh mềm mại làm tôn lên sự thô mộc gai góc của công trình. Hai bên phía trước đường dốc lên sảnh chính được tạo hình tầng bậc xen kẽ là khu vực trưng bày hiện vật khối lớn ngoài trời có diện tích khoảng 1500 m2; xung quanh thiết kế đường dạo trên triền cỏ kết hợp chỗ nghỉ chân ghế đá, hiện vật điêu khắc, hiện vật trưng bày. Bố trí hai bể cảnh rộng khoảng 600m2/bể tạo không khí mát mẻ cho công trình và kết hợp tận dụng thu nước mưa tái sử dụng. Phía Đông Bắc bố trí sân tập trung không gian tổ chức sự kiện rộng khoảng 400m2 tận dụng không gian hồ điều hòa, kết nối với khu làng nghề và khu bảo tồn sinh quyển Unesco.

Quy hoạch tuân thủ các chỉ tiêu theo quy hoạch điều chỉnh đã được phê duyệt:
+ Tòa nhà chính: 2940 m2
+ Các hạng mục phụ trợ: 400 m2
3.Giải pháp kiến trúc:
Công trình được tạo nên với cấu trúc multi – skins, với kết cấu chính bằng bê tông cốt thép, lớp vỏ bên ngoài sử dụng vật liệu là các vách bê tông nhẹ định hình lắp ghép trên hệ khung xương kết cấu thép kết hợp với vách bê tông cốt thép để đạt được tạo hình mong muốn. Bề mặt hoàn thiện phun sơn giả đá tự nhiên màu ghi sáng kết hợp hệ cửa đi, cửa sổ, vách kính cường lực khung nhôm màu ghi sẫm. Kết hợp chiếu sáng để làm nhấn mạnh các khe nứt của “tảng đá” và sự vươn mình của “hạt ngọc trời”.
Không gian thông tầng và các vị trí phân tách khe trên mặt đứng tạo thành các không gian chuyển tiếp, giúp lưu thông gió tự nhiên theo cả phương đứng và ngang tạo điều kiện vi khí hậu cho công trình. Đảm bảo tiếu chí thiết kế bền vững.
Nội thất công trình sử dụng các vật liệu như đá tự nhiên kết hợp vật liệu gỗ và kính tạo sự gần gũi, ấm cúng, sang trọng.
ZEB là một tiêu chuẩn với nhiều kỹ thuật, công nghệ được áp dụng cho công trình, nhằm giảm lượng khí thải CO2 xuống 25% trước năm 2020 được áp dụng tại Nhật Bản từ năm 2009. Với quy định tất cả các nhà xây mới đều đáp ứng tiêu chuẩn ZEB trước năm 2030 để đáp ứng khuyến nghị của Cơ quan năng lượng Quốc Tế (IEA). Với công trình này, chúng tôi cũng muốn đề xuất việc áp dụng tiêu chuẩn ZEB vào ngay từ khâu thiết kế ý tưởng và chúng tôi tin nó sẽ thành công, giúp cho công trình tối ưu hóa được việc giảm thiểu khí thải CO2 và sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo. 4 lĩnh vực cốt lõi mà ZEB hướng đến và chúng ta phải giải quyết trong thiết kế, gồm: Không khí – Ánh sáng – Nhiệt độ – Cây xanh.
Đồng hành cùng Zeb là một hệ thống kết cấu công trình sử dụng cột, vách bê tông cốt thép kết hợp hệ khung xương thép neo đỡ hệ bê tông mặt dựng. Kết cấu hệ sàn hộp phẳng không dầm Uboot tính toán dự ứng lực, đảm bảo vượt khẩu độ lớn với thời gian thi công nhanh, thân thiện môi trường và khả năng chống cháy cao nhằm mở ra nhiều không gian linh hoạt trong việc trưng bày của bảo tàng. Hệ thống điện, chiếu sáng gồm các đèn led, lazer sử dụng hệ thống điện thông minh, điều khiển đồng bộ và hiệu quả, bền vững và giảm thiểu chi phí hoạt động qua hệ thống BMS. Phục vụ các hình thức trưng bày đa dạng (2D, 3D, 4D, trải nghiệm siêu thực). Hệ thống điều hòa trung tâm phục vụ các không gian công cộng như sảnh chính, khu vực cà phê, kết hợp điều hòa cục bộ cho các khu vực hành chính văn phòng, phòng hội thảo và điều hòa chính xác cho các khu vực kho lưu trữ, bảo quản hiện vật. Hệ thống phòng cháy chữa cháy tự động theo QCVN 06-2010.
Công trình cao tương đương 3 tầng, tổng chiều cao 20.1m. Tổng diện tích sàn: 8.100 m2. Mặt bằng tầng 1 có diện tích sàn 2.675 m2 phục vụ bố trí để xe máy, ô tô phía trong là các chức năng kho lưu trữ hiện vật, kho mở, phòng phục chế và không gian làm việc hành chính văn phòng. Mặt bằng tầng 2 có diện tích sàn 2.040 m2 bố trí các chức năng như sảnh đón tiếp kết hợp không gian khánh tiết, trưng bày chuyên đề bác Hồ với nông dân (đặt tượng bác Hồ với nông dân), phòng hội thảo, không gian khám phá sáng tạo và khu vực dịch vụ, cà phê giải khát. Mặt bằng tầng 3 có diện tích sàn 2.940 m2 bố trí các chức năng thăm quan bao gồm 3 chuyên đề và 4 tiến trình lịch sử theo nhiệm vụ thiết kế. Tầng áp mái có diện tích 450 m2 bố trí khu vực cà phê giải khát khu vực kỹ thuật điều hòa, hệ thống năng lượng mặt trời và không gian phụ trợ.
Giao thông theo chiều đứng đảm bảo hệ thống thang máy, thang cuốn, thang bộ thoát hiểm theo quy định pccc. Phục vụ nhu cầu liên kết các tầng không làm gián đoạn tiến trình thăm quan.
Công năng chính của bảo tàng đảm bảo:
Theo các hiện vật trưng bày tại bảo tàng hiện nay, dây chuyền tham quan dạng tuyến theo phương ngang. Sử dụng các công nghệ hình ảnh 3d, âm thanh, ánh sáng tạo sự mới lạ, hấp dẫn cho các không gian chủ đề trưng bày. Dây chuyền tham quan dạng tuyến liên tiếp kết hợp các khu vực nghỉ giải lao ngoài trời vừa để chuyển tiếp sang chủ đề khác vừa có không gian ngắm cảnh tránh sự nhàm chán.
Bảo tàng là một thiết văn hóa nhằm lưu giữ các giá trị về vật chất và tinh thần, tuy nhiên bảo tàng cũng cần phát huy vai trò xã hội – thẩm mỹ như một cơ quan đa chức năng bao gồm: thông tin, giáo dục và giải trí. Thường xuyên tổ chức các hoạt động học tập, nghiên cứu, các sự kiện biểu diễn văn hóa, văn nghệ. Thu hút đông đảo sự quan tâm của nhân dân, đặc biệt là giới trẻ đối tượng cần được chú trọng trong công tác tuyên truyền giáo dục về truyền thống, lịch sử.
Dựa trên quy trình trồng lúa đưa ra trình tự tham quan tương tự, từ việc khai hoang, làm đất cho tới ủ mạ, gieo mạ, cấy, gặt.

Giai đoạn 1: Chuẩn bị
Không gian trưng bày theo tiến trình lịch sử: lịch sử hình thành của mảnh đất, con người, truyền thống khai hoang, lập làng, mở ấp, truyền thống văn hóa, văn hiến.
Giai đoạn 2: Nuôi trồng
Không gian trưng bày theo tiến trình lịch sử: truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm từ công nguyên đến khi thành lập Đảng CSVN
Giai đoạn 3: Phát triển
Không gian trưng bày theo tiến trình lịch sử: truyền thống cách mạng Thái Bình đến 1975
Giai đoạn 4: Thu hoạch
Không gian trưng bày theo tiến trình lịch sử: về thời kì đổi mới và thành tựu vượt bậc.
Giai đoạn 5: Thành tựu
Không gian trưng bày theo chuyên đề:
Giai đoạn 6: Gìn giữ, phát huy truyền thống
+ Không gian Chuyên đề Bác Hồ với nông dân
+ Không gian kết thúc hành trình: góc mở rộng lớn nhìn toàn cảnh thành phố Thái Bình. Đây cũng là điểm nhấn chính trong chuỗi tham quan. Hình ảnh thực tế về Thái Bình, những giá trị cũ, những thay đổi được thể hiện rõ ràng nhất. Nâng cao tình yêu quê hương đất nước của người dân.
Việc phương án được lựa chọn là bước khởi đầu của một quá trình còn nhiều gian nan, thử thách của nhóm thiết kế tại TVDA & CTĐB 1. Chúng tôi cần nhiều hơn nữa sự quyết tâm, nỗ lực, cùng những ý tưởng sáng tạo mới để áp dụng trong quá trình biến sản phẩm trên bản vẽ thành công trình kiến trúc hiện thực. Chúng tôi vẫn không ngừng tin tưởng sẽ thành công với dự án này.
Kts. Trần Việt Sơn