Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong lịch sử, sau mỗi đại dịch thành phố luôn phát triển theo chiều hướng tích cực hơn. Một ví dụ điển hình là Thành phố Lôn Đôn (Anh) từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19, thành phố chống chọi với nhiều đại dịch như đại dịch hạch Lôn Đôn, bệnh đậu mùa. Đặc biệt là đại dịch tả đầu thế kỷ 19, lúc đó hệ thống thoát nước thải của thành phố được xác định là nguồn lây chính làm gia tăng lây nhiễm bệnh trong thành phố. Tuy nhiên, sau khi điểu chỉnh hệ thống thoát nước thải thì bệnh dịch được khống chế. Đại dịch tả đã khiến thành phố hoàn thiện quy hoạch hệ thống thoát nước, trở thành một thành phố lành mạnh, vệ sinh.
Covid-19, bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng virut corona được phát hiện lần đầu tiên tại thành phố Vũ Hán, Trung Quốc vào tháng 12/2019. Đến nay, 215 quốc gia/ Vùng lãnh thổ trên toàn cầu ghi nhận trường hợp mắc.
Ảnh hưởng của dịch bệnh Covid đang làm tê liệt những thành phố lớn như Vũ Hán (Trung Quốc), Paris (Pháp), MiLan (I-ta-ly-a), … Ngay cả Singapore, đất nước của nền kinh tế toàn cầu, kiến trúc xanh cũng không tránh khỏi hệ lụy. Hình ảnh đường phố hoa lệ không bóng người trong thời kỳ dịch bệnh khiến các nhà quy hoạch nhận ra rằng: các trung tâm thương mại hào nhoáng, những khu chung cư cao tầng hiện đại, các tuyến metro đông người, ….lại là những nơi dễ lây lan và nguy hiểm nhất cho cộng đồng. Trước đây tại Hội nghị đầu tiên về biến đổi khí hậu năm 1979 tại Geneva (Thụy Sỹ) do Liên hợp quốc tổ chức đã đưa ra khái niệm thành phố mật độ cao hay đô thị nén với hệ thống giao thông công cộng hiện đại và khuyến khích phát triển mô hình này. Vậy giai đoạn hiện nay có cần xem xét lại?

Nhà cao tầng trong mô hình đô thị nén – NewYork – Hoa kỳ (Nguồn Internet)
Theo Jane Jacobs nhà hoạt động xã hội, nhà đô thị học người Mỹ. Ông chỉ rõ siêu đô thị không phải là thiên đường, mà thực tế, nó đã và đang đối mặt với rất nhiều thách thức như sự phân hóa giàu nghèo, sự mất dân chủ trong hưởng thụ tiện ích xã hội, sự đối phó thụ động khi xảy ra biến cố lớn bởi biến đổi khí hậu và đại dịch bệnh.
Một số ý kiến của Nhà quản lý, quy hoạch đô thị nông thôn Trung Quốc về các vấn đề quy hoạch đô thị trong tương lai ứng phó với tình hình dịch bệnh:
– Theo Giáo sư Ren Yuan, Học viện Phát triển xã hội và Chính sách công, Đại học Phúc Đán. Khi được hỏi các thành phố trong tương lai có nên “giảm sự tập trung dân số” hay không ? Giáo sư Ren Yuan cho rằng: Trên thực tế, các thành phố lớn là khu vực gặp rất nhiều rủi ro, nhưng qua đợt dịch bệnh này không làm các thành phố lớn suy yếu sự phát triển mà nó sẽ đưa ra những biện pháp tăng cường các lỗ hổng đang tồn tại khiến các khu vực có nguy cơ cao này trở lên an toàn hơn. Theo quan điểm của ông, không có hiện tượng “giảm sự tập trung dân số ở các thành phố lớn” trong tương lai bởi vì không phải do mật độ dân số đông làm lây nhiễm dịch bệnh mà do tính di chuyển cao của con người là điều kiện để lây lan dịch bệnh, đó mới là vấn đề cần giải quyết. Trên thực tế tại Trung Quốc, các thành phố lớn có khả năng đối phó dịch bệnh tốt hơn. Một ví dụ điển hình là thành phố lớn nhất Thượng Hải, lần dịch bệnh này tỷ lệ mắc bệnh cũng như tử vong thấp hơn các thành phố vừa và nhỏ. Thành phố lớn luôn đi đôi với các nguồn lực mạnh mẽ các dịch vụ công cộng cũng như hệ thống y tế công cộng tốt hơn, khả năng đối phó với dịch bệnh tốt hơn. Ông tin rằng qua đợt dịch bệnh này các thành phố lớn vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Hơn nữa vị giáo sư này còn cho rằng: Qua lần dịch này cần tăng cường khả năng quản lý và phục vụ của các thành phố. Quá trình đô thị hóa của Trung Quốc nên cần chuyển dịch sang giai đoạn “đô thị hóa con người”. Như chúng ta đã biết đô thị hóa nguyên thủy là do sự phát triển của nền công nghiệp. Mô hình đô thị hóa đó bỏ qua phúc lợi con người, sức khỏe cũng như hạnh phúc của con người, đây là một vấn đề mà đại dịch này đã bộc lộ một mức độ nhất định, tương lại cần chuyển sang kỷ nguyên đô thị hóa của con người. Trong tương lai của Trung Quốc sẽ là kỷ nguyên của các thành phố, làm thế nào để xây dựng thành phố lớn lành mạnh phục vụ tốt cho tất cả mợi người là một vấn đề cùng nhau nghiên cứu.
– Theo Giáo sư Zhu Jieming, Viện sĩ Viện hàm lâm Khoa học Xã hội Anh – Chủ nhiệm ủy ban chuyên môn Nghiên cứu Quy hoạch đô thị và nông thôn, Học viện Kiến trúc và Đô thị, Đại học Đồng Tế. Khi được hỏi dịch bệnh có tác động gì đến việc định hình không gian đô thị không? Câu trả lời của ông là có và quy hoạch đô thị ra đời là vì sức khỏe cộng đồng. Theo ông sau cuộc cách mạng cộng nghiệp các thành phố xuất hiện và khi mật độ dân số đô thị tăng lên, các vấn đề về sức khỏe cộng đồng nảy sinh. Các nhà quy hoạch đã đề xuất các vấn đế như thông gió , khoảng cách giữa các tòa nhà, … cũng như bắt đầu quy hoạch các công viên, không gian mở của đô thị. Sau mỗi đợt dịch bệnh các thành phố đều có những đại cải tổ được gọi là “phản ứng quy hoạch đô thị”. Ông nhấn mạnh rằng “mật độ dân cao chắc chắn thúc đẩy sự lây lan, nhưng mật độ cao không chắc đã là nguyên nhân gây ra sự lây lan nhanh của dịch bệnh”. Ông chỉ ra một số thành phố có mật độ cao như Hồng Kông, Đài Loan, … một số thành phố lớn khác của Trung Quốc có mật độ dân số cao nhưng khả năng lây nhiễm không cao. Mật độ cao kèm theo điều kiện sống kém mới là điều kiện của dịch bệnh lây lan. Trong tương lai cần chú ý đến tiêu chí “diện tích không gian sống bình quân” của mỗi người, đó có thể gọi là “khoảng cách xã hội” cần được duy trì để đảm bảo an toàn cho mỗi người dân. Đợt dịch này sẽ ảnh hướng rất lớn đến tư duy của các quy hoạch sư, nó đặt ra yêu cầu cho các nhà quy hoạch nhiều vấn để cần giải quyết trong đó trọng tâm chính là sức khỏe cộng đồng.
Tổng hợp và biên dịch: Đặng Thị Thu Thủy