Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, khủng hoảng năng lượng và xu thế phát triển bền vững đang chi phối mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thì việc tái cấu trúc và hiện đại hóa hệ thống doanh trại quân đội theo hướng tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng xanh – sạch là xu thế tất yếu. Với hệ thống doanh trại rộng khắp từ vùng biên giới, hải đảo cho tới đô thị trung tâm, lực lượng vũ trang Việt Nam tiêu thụ một lượng điện năng đáng kể mỗi năm. Việc tích hợp năng lượng tái tạo trong quy hoạch xây dựng doanh trại quân đội vừa là giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng tại chỗ, vừa là chiến lược giúp giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với các mục tiêu quốc gia về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Việc tích hợp năng lượng tái tạo vào doanh trại quân đội không chỉ là xu hướng kỹ thuật mà còn được bảo trợ bởi hệ thống chính sách và chiến lược quốc gia như:
Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (2010) quy định các cơ sở sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong dự án đầu tư, cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước phải có biện pháp kiểm toán năng lượng, lập kế hoạch tiết kiệm.
Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 khẳng định: “Khuyến khích phát triển công trình xanh, tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo trong các công trình công”. Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo đến năm 2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định 2068/QĐ-TTg) đặt mục tiêu đến năm 2030, năng lượng tái tạo chiếm 32% tổng tiêu thụ năng lượng.
QCVN 09:2017/BXD về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả. Những chính sách này tạo hành lang pháp lý thuận lợi để triển khai mô hình doanh trại xanh, hiệu quả năng lượng.
3.1. An ninh năng lượng
Các doanh trại, đặc biệt là ở khu vực vùng sâu vùng xa, hải đảo, biên giới thường phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng từ lưới điện quốc gia hoặc máy phát dầu diesel. Việc sử dụng điện mặt trời, gió, và các hệ thống lưu trữ điện (battery storage) giúp đảm bảo nguồn điện ổn định ngay cả khi bị cô lập, giảm rủi ro trong các tình huống khẩn cấp hoặc xung đột.
3.2. Tiết kiệm chi phí vận hành
Chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống năng lượng tái tạo tuy cao nhưng có thể hoàn vốn sau 5–10 năm, trong khi tuổi thọ hệ thống có thể đạt 20–30 năm. Doanh trại quân đội là loại hình sử dụng ổn định và lâu dài, rất phù hợp với mô hình đầu tư năng lượng tái tạo theo vòng đời.
3.3. Giảm phát thải và tăng khả năng ứng phó biến đổi khí hậu
Việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh lực lượng vũ trang hiện đại, gắn kết với trách nhiệm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Năng lượng mặt trời là loại hình phổ biến nhất, với hệ thống pin mặt trời áp mái (là lựa chọn ưu tiên hàng đầu nhờ hiệu quả cao và dễ triển khai) có thể lắp đặt trên các nhà như nhà ở, nhà ăn, nhà kho, vườn tăng gia,… trong doanh trại. Ngoài ra, hệ thống solar thermal cũng được sử dụng để cấp nước nóng cho sinh hoạt.

Hình 1: Hệ thống pin năng lượng mặt trời áp mái (Nguồn: Internet)

Hình 2: Ngói năng lượng mặt trời (Nguồn: Internet)

Hình 4: Ứng dụng điện mặt trời áp mái cho vườn tăng gia (Nguồn: Internet)
Năng lượng gió quy mô nhỏ cũng phù hợp với các trạm gác, điểm chốt vùng cao và hải đảo. Ưu điểm ít phải bảo trì, không phụ thuộc lưới điện, phù hợp với các doanh trại độc lập.

Hình 5: Tuabin phát điện bằng gió mini (Nguồn: Internet)
Biogas từ chất thải hữu cơ trong doanh trại có thể sử dụng để phát điện hoặc đun nấu, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm. Doanh trại thường có chăn nuôi tăng gia sản xuất hoặc nhà bếp lớn, nên có thể tận dụng rác thải hữu cơ để sản xuất khí đốt sinh học dùng cho nấu ăn hoặc máy phát điện nhỏ. Hệ thống xử lý biogas còn giúp giảm ô nhiễm môi trường nội khu, góp phần nâng cao vệ sinh doanh trại.
Ngay từ giai đoạn khảo sát và lập quy hoạch tổng mặt bằng, cần đánh giá tiềm năng năng lượng tự nhiên của khu đất để bố trí công trình phù hợp với việc thu năng lượng mặt trời hoặc gió.
Thiết kế kiến trúc công trình cũng phải tối ưu, với mái nghiêng theo hướng Nam hoặc Đông Nam, sử dụng vật liệu cách nhiệt và chiếu sáng tự nhiên để giảm phụ tải điện. Các mái nhà kho, nhà ăn, hội trường, nhà xe… được thiết kế với kết cấu phù hợp để lắp đặt pin năng lượng mặt trời.

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 82
Hình 6: Ba hướng tối ưu cùng hội tụ, cần tận dụng trong việc chọn hướng nhà trong quy hoạch (nguồn Internet)

Hình 7: Quy hoạch hướng nhà, chiều cao và khoảng cách đảm bảo sự tối ưu về năng lượng (Nguồn: Internet)

Hình 8: Hình khối công trình ảnh hưởng đến chiếu sáng tự nhiên và hiệu quả năng lượng
Tại các khu vực có tốc độ gió ổn định (như duyên hải Trung Bộ hoặc Tây Nguyên), có thể lắp đặt turbine gió mini kết hợp với pin mặt trời và hệ thống lưu trữ (battery bank hoặc thủy điện tích năng nhỏ). Hệ hybrid giúp tăng độ ổn định và đáp ứng phụ tải điện cả ngày đêm.
Một số mô hình tiêu biểu ở Việt Nam như hệ thống hybrid mặt trời – gió tại đảo Song Tử Tây, Trường Sa (Bộ Tư lệnh Hải quân) đã giúp đảm bảo 100% điện cho sinh hoạt và quốc phòng đã cho thấy hiệu quả cao trong việc đảm bảo an ninh năng lượng.


Hình 9: Mô hình hệ thống hybrid mặt trời – gió tại đảo Song Tử Tây
Tích hợp năng lượng tái tạo trong xây dựng doanh trại quân đội không chỉ là một giải pháp kỹ thuật nhằm tiết kiệm chi phí vận hành, mà còn là bước đi chiến lược quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng, tự chủ công nghệ và hòa nhập vào xu thế toàn cầu hóa xanh hóa quốc phòng. Hơn thế nữa, nó thể hiện tư duy đổi mới, hiện đại hóa và thích ứng của lực lượng vũ trang Việt Nam trong bối cảnh thế giới nhiều biến động về tài nguyên và môi trường.
Bài viết: Trần Trọng Trung, TT7
Tài liệu tham khảo :
Ảnh: Nguồn Internet