Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Không gian đô thị ngày nay phát triển rất khác biệt so với những đô thị ban đầu, cuộc sống đô thị phát triển trong những không gian nội thất rộng lớn như siêu khách sạn, trung tâm mua sắm và trung tâm giao thông. Các giếng trời cao vút và các phòng chờ rộng rãi giờ đây đã trở thành một phần bình thường của trải nghiệm đô thị, cho phép các hoạt động công cộng ”bên trong” thành phố diễn ra cả ngày đêm. Trước kia, nội thất và chủ nghĩa đô thị là hai lĩnh vực hoàn toàn khác nhau, cùng với sự phát triển ngày càng nhanh với sự xuất hiện ngày càng nhiều các đại đô thị, kiến trúc đóng vai trò trung gian kéo gần hai lĩnh vực này. Tầm quan trọng ngày càng tăng của ”chủ nghĩa đô thị nội thất” trong hoạt động của môi trường xây dựng đặt ra câu hỏi – Làm thế nào các thành phố có thể cân bằng được không gian từ trong ra ngoài?

Trung tâm Giao thông vận tải của Trung tâm Thương mại Thế giới / Santiago
Hiện tượng tăng không gian đô thị trong nhà – được gọi là Chủ nghĩa đô thị nội thất – mô tả quá trình đô thị hóa vượt ra ngoài ranh giới bên ngoài thành phố để ảnh hưởng đến thiết kế và sự năng động của không gian nội thất, đặc biệt là nội thất công cộng. Khái niệm này bao gồm quan điểm cho rằng không gian nội thất, đặc biệt là không gian công cộng, là những yếu tố thiết yếu của cuộc sống đô thị, định hình và phản ánh thiết kế đang thay đổi của các thành phố. Nó cũng có thể được cảm nhận trong các không gian nội thất liên tục và kết nối với nhau ở các thành phố như các công trình lớn, mái vòm, lối đi bộ ngầm, cầu nối trên mặt đất và không gian cơ sở hạ tầng.
Sự kết hợp giữa nội thất và môi trường đô thị thách thức các không gian công cộng truyền thống. Chủ nghĩa ”Đô thị nội thất” vượt qua các quan niệm thông thường về không gian công cộng và riêng tư, nơi không gian bên trong được công nhận là một phần của ”lĩnh vực công cộng”. Bản chất phát triển của bảo tàng, thư viện và các không gian chung khác trong bối cảnh đô thị cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của không gian nội thất trong việc thúc đẩy hoạt động công cộng và tương tác cộng đồng. Khi các trung tâm mua sắm và các tòa nhà như thư viện đảm nhận các chức năng công cộng đa dạng, không gian bên trong bắt đầu trông giống không gian công cộng ngoài trời. Các tòa nhà văn phòng cũng cung cấp nhiều tiện ích trong không gian công cộng chung như vườn trên cao.

Nhạc viện Thượng Hải Trường Thực nghiệm Âm nhạc
Nguồn gốc của Chủ nghĩa “Đô thị nội thất bắt” nguồn từ các tác phẩm của John Portman và Cộng sự vào những năm 1960 và 1970 ở Mỹ. Các tòa nhà của Portman, như Hyatt Regency ở Atlanta và Trung tâm Phục hưng ở Detroit, nổi lên như những giải pháp cho cuộc khủng hoảng mà các trung tâm đô thị đang phải đối mặt. Atrium, với thiết kế hình tròn và khép kín, tượng trưng cho một sự thay đổi mô hình trong triết lý kiến trúc và đô thị. Dưới ảnh hưởng của Portman, hành lang của khách sạn biến thành không gian chung được kiểm soát khí hậu, khuyến khích cả khách và du khách ở lại nhiều giờ. Nhiều nhà đô thị bày tỏ sự thất vọng, cho rằng những khu vực trong nhà rộng lớn này đã tạo thành một hòn đảo nhân tạo khép kín, ngăn cản người dân ra ngoài và tham gia vào cuộc sống đường phố đô thị.

Ý định của Portman không phải là cắt đứt các tòa nhà khỏi cuộc sống ngoài trời mà đóng vai trò như một “lá phổi đô thị” để giải tỏa các khu trung tâm thành phố đông đúc và sôi động. Ông tưởng tượng những khoảng không gian cao ngất ngưởng là “trái tim của thành phố”, nơi truyền năng lượng ra phần còn lại của thành phố. Mô hình của ông đề xuất mối quan hệ qua lại giữa không gian công cộng trong nhà và ngoài trời, nơi cuộc sống đô thị trôi chảy liền mạch giữa cả hai lĩnh vực.

Chủ nghĩa đô thị nội thất sẽ chỉ phát triển đáng kể hơn theo thời gian. Ngày nay ngày càng nhiều người mà 90% cuộc sống của họ nằm ở bên trong các tòa nhà. Sự thay đổi lối sống qua các thế hệ, cùng với mong muốn tránh những điều kiện thời tiết nhất định, đóng vai trò là chất xúc tác cho sự duy trì của chủ nghĩa “Đô thị nội thất”. Hiện tượng này được chú ý rộng rãi ở các thành phố có khí hậu khắc nghiệt, lạnh giá như khu vực Bắc Âu, Canada….; công dân của các thành phố nhiệt đới cũng đổ xô đến những không gian công cộng có máy lạnh như trung tâm thương mại và nhà hát.
Vào thời điểm mà không gian bên trong đã trở thành biểu tượng của cảnh quan đô thị, những lo ngại về tính xác thực của đời sống công cộng của thành phố đã xuất hiện. Hầu hết các không gian đô thị trong nhà đều thuộc sở hữu của các đơn vị tư nhân hoặc quan hệ đối tác công tư. Nói chung, nội thất công cộng được coi là không gian phi dân chủ và độc quyền. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng tiếp cận, quyền công dân và quyền sở hữu tập thể đối với các khu vực nội đô.

Mọi người ngày càng dành nhiều thời gian ở trong nhà hơn, dù là do mối đe dọa từ các bệnh truyền nhiễm hay do tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu. Đây là vấn đề mà các các nhà hoạch định, các kiến trúc sư cần phải nghiên cứu và có những giải pháp ở quy mô lớn hơn, tổng thể hơn nhằm phát triển “Chủ nghĩa đô thị nội thất” một cách hài hòa, bền vững. Điều quan trọng bây giờ là lĩnh vực thiết kế nội thất phải xem xét mối quan tâm về chủ nghĩa đô thị, khả năng sống và sự cân bằng trong việc tạo ra không gian công cộng trong nhà./.
Bài viết: ThS.KTS Cao Tiến Đà
(Nguồn tham khảo: Archdaily.com)