Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Nằm trong loạt các bài viết giới thiệu về “Nước trong Kiến trúc”, về hoạt động bảo vệ môi trường biển, được trang ArchDaily xuất bản thời gian gần đây.
Phần 2. Câu chuyện về hòn đảo nhựa nổi lớn nhất thế giới với tên gọi “Thùng rác Thái Bình Dương”

Các vấn đề khẩn cấp về môi trường và nhiệt độ ngày càng tăng trên hành tinh không có gì mới. Có nhiều yếu tố góp phần làm suy thoái môi trường, trong đó nổi cộm là nhựa và vấn đề xử lý rác thải.
Cuộc khủng hoảng môi trường không thể chỉ do hai ví dụ này. Chúng được sử dụng ở đây làm ví dụ để huy động các vấn đề liên quan đến nhiều tác nhân, vật liệu và phương pháp khác nhau. Những vấn đề này dẫn đến hậu quả tàn khốc, ngày càng không thể đảo ngược.
Nhựa đã góp phần tạo nên sự hiện đại, và hầu hết các đồ vật trên thế giới đều sử dụng nó. Rõ ràng, có vấn đề với vật liệu. Có nguồn gốc từ dầu mỏ, sản xuất của nó phụ thuộc vào việc khai thác tài nguyên thiên nhiên và cổ xưa, không ngừng phát triển. Kết quả được nhìn thấy trong xử lý chất thải. Khối lượng bị loại bỏ không phân hủy với cùng tốc độ vì chất hữu cơ mất hàng triệu năm để trở thành dầu mỏ. Ngoài ra, một số thành phần hóa học của vật liệu có hại cho sức khỏe của các sinh vật sống trên hành tinh.
Một phần của vật liệu này được dành cho các bãi chôn lấp, và một số kết thúc ở các đại dương, điều này không có gì ngạc nhiên. Các mảnh vỡ đổ vào đại dương chịu sự chi phối của các dòng hải lưu và có thể bị mắc kẹt trong các dòng xoáy hoặc các cuộc cách mạng biển. Một trong những ví dụ – lớn nhất trong số năm ví dụ – là Great Pacific Garbage Patch hay còn gọi là “Thùng rác Thái Bình Dương” (GPGP). Có một vùng hội tụ của các dòng hải lưu giữa châu Á và Bắc Mỹ. Dòng nước cùng với gió bẫy các mảnh vụn trôi nổi ở trung tâm tương đối ổn định của đới này.

Hình ảnh: khu vực “Thùng rác Thái Bình Dương hay còn gọi tắt là GPGP” – ảnh internet
Diện tích của GPGP xấp xỉ ba lần diện tích của Pháp. Tuy nhiên, nó không cố định và do chuyển động của nước, nó không có đường viền xác định, nghĩa là diện tích và vị trí chính xác của nó có thể thay đổi. Thông thường, GPGP nằm giữa quần đảo Hawaii và bờ biển California. Mặc dù rộng lớn, nhưng việc hình dung không đơn giản, vì các mảnh vụn nhựa bị phong hóa vỡ thành những mảnh nhỏ hơn và vi nhựa, là một loại “súp nước”. Vì lý do này, hình ảnh vệ tinh không xác định chính xác khu vực, khiến vấn đề trở nên vô hình.

Mặc dù hạt vi nhựa chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng trọng lượng của chất thải, nhưng diện tích chúng chiếm là lớn nhất so với các mảnh vụn lớn hơn và điều đó có nghĩa là không chỉ động vật ăn phải những hạt vi nhựa này mà chúng còn quay trở lại chuỗi thức ăn kết thúc ở con người. Nói cách khác, rác được tạo ra sẽ được đưa trở lại. Nó không chỉ là về sự kết thúc dần dần của sinh vật biển, mà còn về cuộc sống của con người.
Nhựa là thành phần chính của chất thải GPGP. Có thể tìm thấy những đồ vật từ hàng chục năm trước, trong tình trạng bảo quản đáng kinh ngạc, điều này chứng tỏ độ bền lâu dài của vật liệu. Các vật thể hàng hải cũng phổ biến, chẳng hạn như lưới đánh cá, dây câu và dây thừng tách ra khỏi thuyền của họ. Điều này trái ngược với những gì người ta tưởng tượng khi nghĩ về một “bãi rác biển”. Lưới đánh cá được biết đến là nguyên nhân gây tử vong cho các loài động vật lớn, vì vậy việc thu gom mảnh vỡ này là cấp thiết.

Việc giữ lại các mảnh vụn có nhiều khả năng xảy ra khi nó được đánh bắt trước khi đến đại dương, thông qua giám sát việc đổ rác trên sông hoặc thông qua việc xử lý hợp lý và có ý thức, cũng như bằng cách giảm sử dụng nhựa hoặc phát triển các vật liệu có thể phân hủy sinh học. Mặc dù việc dọn dẹp GPGP rất khó khăn nhưng đã có rất nhiều nỗ lực để kiểm soát, giảm thiểu hoặc tái chế nhựa trên đất liền. Nếu vật liệu này là một ví dụ về ô nhiễm môi trường, thì nó cũng có thể là một ví dụ về tái sử dụng hoặc tái chế, ngay cả khi là một hệ thống mang tính xây dựng. Khi nói đến tái chế, các đồ vật đã có ở các thành phố, trong đồ nội thất đô thị hoặc tư nhân. Việc xử lý tái sử dụng vật liệu này có thể truyền cảm hứng cho suy nghĩ tương tự đối với các vật liệu gây ô nhiễm tương tự khác.

Mặc dù việc dọn dẹp GPGP rất khó khăn nhưng đã có rất nhiều nỗ lực để kiểm soát, giảm thiểu hoặc tái chế nhựa trên đất liền.
Một bài báo gần đây đăng trên tạp chí NPJ Materials Degradation cho thấy hai loài nấm có khả năng phân hủy một số loại nhựa đã được xử lý trước bằng nhiệt độ, tia UV hoặc thuốc thử Fenton. Kết quả của quá trình phân hủy này là quá trình phân hủy nhựa được tăng tốc và sinh khối được tạo ra, có thể được sử dụng làm nguồn năng lượng tái tạo. Nếu một số loại nấm nhất định đẩy nhanh quá trình phân hủy nhựa thông qua các nguồn có trách nhiệm với môi trường hơn và xem xét rằng nhựa được thu thập trong GPGP đã tiếp xúc với ánh sáng và nhiệt, thì khả năng của các dự án có thể áp dụng các sáng kiến tái chế đối với nhựa hiện có là gì?
Nó không chỉ là tái chế mà còn là phân hủy và giảm thiểu vật liệu. Tại thời điểm này, xử lý chất thải và cơ sở hạ tầng cần thiết cho nó cũng phải đáp ứng nhu cầu cấp thiết hiện nay. Điều mà bài báo cho thấy là thông qua sự chú ý đến những sinh vật nhỏ bé đi trước loài người, có thể phát minh ra vật liệu, công trình xây dựng và giải pháp để chung sống.
(còn nữa…)
Biên dịch ThS.KTS Vũ Thanh Vân