KIẾN TRÚC BẢO TÀNG LỊCH SỬ VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN ĐẠI TỰ SỰ - KHÁI NIỆM GẮN LIỀN VỚI CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI - DCCD

11


08-2022

KIẾN TRÚC BẢO TÀNG LỊCH SỬ VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN ĐẠI TỰ SỰ – KHÁI NIỆM GẮN LIỀN VỚI CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI

360 DCCD

Tự sự trong kiến trúc có thể hiểu là dùng không gian, dùng cấu trúc, vật liệu,… cùng với các thủ pháp thiết kế để truyền tải ý tưởng, ý niệm, quan điểm, tư duy của một cá nhân hoặc một tập thể. Có thể nói vật thể kiến trúc là một phương tiện, công cụ phản ánh sinh động môi trường văn hóa – kinh tế – xã hội, phản ánh con người thời đại, là nơi để thể hiện tư duy, quan niệm của người sở hữu kiến trúc (Chủ đầu tư) hoặc của người sáng tác kiến trúc (Kiến trúc sư).

Vậy Đại tự sự (Grand Narrative) trong kiến trúc là sự truyền đạt thông qua các thiết kế kiến trúc để diễn giải các tư tưởng đại diện cụ thể như những giá trị, những huyền thoại, niềm tin tập thể của lịch sử,… Thiết kế kiến trúc theo hướng Grand Narrative là thiết kế theo hướng mô tả, minh họa, mang tính chất áp đặt suy nghĩ của niềm tin tập thể cho các đối tượng thụ hưởng kiến trúc.

Đại diện cho khái niệm về Grand Narrative đại tự sự trong kiến trúc ở Việt Nam, có thể kể đến công trình Bảo tàng lịch sử Việt Nam – Thành phố Hồ Chí Minh.

Bảo tàng lịch sử Việt Nam – Thành phố Hồ Chí Minh (số 2 đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Bến Nghé, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh) được khởi công năm 1926 và hoàn thành xây dựng năm 1928; thuở đầu có tên gọi Bảo tàng Nam Kỳ. Công trình được xây dựng theo đồ án thiết kế của kiến trúc sư Auguste Delaval

(Pháp).

Bảo tàng Nam Kỳ ra đời từ nhu cầu lưu trữ, bảo quản hiện vật và nghiên cứu của Hội Nghiên cứu Đông Dương nhằm thể hiện vai trò của người Pháp ở Việt Nam và Đông Dương, năm 1928, bảo tàng được đổi tên thành Bảo tàng Blanchard de la Brosse – tên của vị Thống đốc Nam Kỳ. Ngày 01-01-1929, Bảo tàng ra mắt công chúng với 3.000 hiện vật đầu tiên. Năm 1979, bảo tàng được đổi tên là Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam -Thành phố Hồ Chí Minh, tên này được giữ cho đến nay. Tuy vậy, cái tên Bảo tàng Nam Kỳ vẫn được ghi nhớ như một dấu ấn về lịch sử kiến trúc.

Câu chuyện bắt đầu từ việc Hội nghiên cứu Đông Dương muốn có một nơi để triển lãm và trưng bày các hiện vật mà nhà sưu tầm cổ vật Holbé qua đời để lại. Thoạt đầu chính quyền Nam kỳ dự kiến làm Viện Triển lãm Mễ cốc, sau lại dự định làm Viện Triển lãm Kinh tế và cuối cùng là quyết định làm Bảo tàng Blanchard de la Brosse.

Mục đích chính của chính quyền Nam kỳ xây dựng bảo tàng này nhằm làm nơi lưu giữ, bảo tồn và phục hồi các giá trị của hiện vật, trưng bày triển lãm và truyền bá cũng như bổ sung kiến thức cho đại đa số giai cấp thống trị tại miền Nam. Nhằm nâng cao đời sống tinh thần, nâng cao giá trị nghệ thuật và thõa mãn về nhu cầu hưởng thụ các giá trị văn hóa. Và dĩ nhiên những điều này cốt lõi vẫn là phục vụ cho người Pháp sau khi đã ổn định được thuộc địa.

Tuy nhiên vào năm 1926 khi KTS người Pháp De Laval thiết kế công trình này thì nó lại mang nét cổ kính vừa Á Đông vừa Tây phương. Tòa nhà này có chiều dài 70m, chiều rộng 30m, tổng diện tích sử dụng là 2.100m2. Mặt bằng tổng thể gồm khối tháp bát giác ở giữa làm điểm nhấn và cũng là trục đối xứng cho hai dãy nhà hai bên. Nhìn chung, kiến trúc của tòa nhà này mang phong cách Đông Dương rất rõ nét.

ây là phong cách kiến trúc kết hợp giữa kiến trúc châu Âu và kiến trúc bản địa, khai thác các yếu tố truyền thống và đặc điểm khí hậu địa phương. Phong cách này đã phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam trong giai đoạn 1920-1945.

Các trang trí kiến trúc trên mặt tiền và nội thất sử dụng nhiều chi tiết, họa tiết, hoa văn… mang âm hưởng truyền thống Á Đông và Việt Nam.

Là một công trình xây dựng nhằm phục vụ cho người Pháp nhưng KTS đã cho thấy được sự đầu tư nghiên cứu và tôn trọng nền văn hóa bản địa của Việt Nam. Vừa là khẳng định sự hiện diện của người Pháp tại đây vừa tạo cảm giác gần gũi, thân quen với những người Á Đông đã có thói quen hằn sâu các ngôn ngữ của kiến trúc truyền thống hay kiến trúc dân gian. Các hoa văn trang trí được sử dụng tại kiến trúc bảo tàng tuy được làm bằng nhiều chất liệu khác nhau (gỗ, sắt, xi măng) nhưng đều là các hoa văn phổ biến và tương đồng với nhiều công trình kiến trúc cổ đương thời.

Mỗi chi tiết có ý nghĩa khác nhau nhưng tựu chung lại thì tất cả đều mang ý tốt lành. Đó chính là phần di sản văn hóa phi vật thể được ẩn chứa trong tòa nhà mà cụ thể là ở các họa tiết trang trí kiến trúc. Các hoa văn ấy cũng đã cho thấy sự giao lưu văn hóa Việt – Pháp, góp phần làm cho công trình kiến trúc bảo tàng mang nét Á Đông nhưng cũng rất Tây phương.

Hoa sắt Tây mang ý nghĩa bản địa là hành trình khám phá thú vị, những ẩn ý trong từng chi tiết hoa sắt luôn là đề tài thú vị để nhàn đàm, luận bàn theo ước vọng gửi gắm của người xưa. (Đồ án chữ Thọ – trên cửa chính).

Trải qua gần một trăm năm với bao thăng trầm của lịch sử nước nhà, Bảo tàng lịch sử Việt Nam – Thành phố Hồ Chí Minh một trong số ít công trình vẫn còn giữ được nguyên vẹn về hình thức kiến trúc và đặc biệt là công năng sử dụng.

Những quan điểm và tư tưởng mà tác giả Bảo tàng lịch sử Việt Nam – Thành phố Hồ Chí Minh truyền tải đến người hưởng thụ kiến trúc là một cách tiếp cận của khái niệm Đại tự sự thông qua các thủ pháp thiết kế về mặt bằng bố trí, mặt đứng các diện tường, các chi tiết hoa văn trang trí, các thủ pháp lấy sáng từ cửa sổ trên cao hay vật liệu địa phương kết hợp vật liệu ngoại lai,… làm phương tiện, công cụ phản ánh sinh động môi trường văn hóa – kinh tế – xã hội của thời đại lúc bấy giờ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Lê Thanh Sơn. (2001). Một số xu hướng Kiến trúc đương đại nước ngoài. NXB Xây Dựng

2. Huỳnh Đức Thừa. (2018). Các khái niệm Đại tự sự (Grand Narrative), Tiểu tự sự (Petit Narrative) và Hiện tượng học (Phenomenology). www.tapchikientruc.com.vn ngày 27/11/2018

3. http://www.triethoc.edu.vn/vi/truong-phai-triet-hoc/chu-nghia-hau-hien-dai/

4. http://www.baotanglichsutphcm.com.vn/gioi-thieu#intro-3

5. https://vnexpress.net/bao-tang-dau-tien-o-sai-gon-3974427.html

Nguồn hình ảnh: Nhiếp ảnh gia Nguyễn Bá Mậu; Bảo tàng lịch sử Việt Nam; Tản mạn kiến trúc

KTS. Trần Đăng Lộc Phú


Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh