Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Ngày nay, khi tốc độ đô thị hóa đang ngày càng diễn ra nhanh chóng trên toàn cầu, nhiều công trình đồ sộ, các tòa nhà cao ốc mọc lên, những khối bê tông sừng sững thay thế dần những khoảng không gian xanh mướt phủ đầy cây cỏ. Hệ thống mặt nước tại các đô thị dần thu hẹp lại nhường chỗ cho các không gian giao thông, tiện ích, kéo theo các hiệu ứng nhà kính, xả thải ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường sinh thái.
Thiên tai khắc nghiệt đang diễn ra thường xuyên trên khắp thế giới. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng lũ lụt, bão và nước biển dâng có thể ảnh hưởng đến hơn 800 triệu người trên toàn thế giới, sẽ gây thiệt hại cho các thành phố hàng nghìn tỷ đô la mỗi năm vào giữa thế kỷ này. Điều này cho thấy việc giải quyết tình trạng dễ bị tổn thương của đô thị ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại của chính nó, như một vấn đề cấp bách để bảo vệ thành phố và người dân.

Với bối cảnh đó, nhiều dự án thiết kế đô thị đã bắt đầu triển khai các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NBS), nhằm cung cấp việc quản lý bền vững các hệ sinh thái, giải quyết các vấn đề môi trường khác nhau. Các giải pháp này có thể tái kết nối dân cư với thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm không khí, cải thiện tiện nghi nhiệt trong các thành phố, giảm ảnh hưởng của các đảo nhiệt đô thị, quản lý thoát nước mặt, cùng nhiều lợi ích khác đối với môi trường và cư dân đô thị. Hơn nữa, NBS cũng có thể đóng góp vào các thiết kế sáng tạo có thể có chi phí thấp hơn nhiều so với các giải pháp truyền thống. Một số dự án đô thị điển hình sử dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm giải quyết những thách thức khác nhau trên Thế giới như:
Hành lang xanh, Colombia
Trong những năm gần đây, chính quyền thành phố Medellín của Colombia đã biến vỉa hè của 18 tuyến đường bộ và 12 tuyến đường thủy thành một thiên đường xanh. Dự án Hành lang xanh bao gồm việc trồng cây dọc theo các con đường để giảm thiểu tác động của các đảo nhiệt đô thị gây ra do việc sử dụng quá nhiều bê tông và nhựa đường.

Thành phố ở Colombia đã biến 18 tuyến đường bộ và 12 tuyến đường thủy thành một thiên đường xanh.
Ví dụ, Avenida Oriental, một trong những con đường sầm uất nhất trong thành phố, đã được tu sửa và có hơn 2 km lát đá trên khu vực dành cho người đi bộ và vỉa hè được thay thế bằng các khu vườn. Hơn 600 cây xanh, cọ và hàng nghìn loài thực vật nhỏ hơn thuộc các loài được trồng sau khi lựa chọn cẩn thận, tạo môi trường cho các động vật hoang dã bản địa quay trở lại sinh sống. Chúng ta có thể nhìn thấy nhiều loài chim khác nhau, chẳng hạn như vẹt đuôi dài, bướm, và thậm chí cả sóc đi “du lịch” khắp thành phố.
Sáng kiến này tập trung vào các khu vực thiếu không gian xanh nhất và cố gắng giảm nhiệt độ không khí hơn 2°C. Dự án Hành lang xanh đã giành được Giải thưởng Ashden về làm mát bằng Thiên nhiên năm 2019, được hỗ trợ bởi Chương trình Hiệu quả Làm mát Kigali.
Công viên Bishan-Ang Mo Kio, Singapore
Các giải pháp dựa vào thiên nhiên đòi hỏi phải có những thử nghiệm và giải pháp đột phá, khác hẳn các giải pháp truyền thống. Quá trình này đầy khó khăn và thách thức, nhưng không phải là không thể, như chúng ta có thể thấy ở Công viên Bishan-Ang Mo Kio- Singapore. 
Công viên Bishan-Ang Mo Kio, Singapore
Từ nhiều thập kỷ trước, thành phố đã quyết định phân luồng sông Kallang để tạo ra một con kênh có hàng rào tuyến tính làm ranh giới phân chia rõ ràng giữa công viên và cộng đồng. Mặc dù thực tế kênh bê tông cần được cải tạo, cơ quan cấp nước quốc gia của Singapore đã quyết định tự nhiên hóa dòng sông bằng cách khôi phục lại lòng sông và vùng ngập lũ ban đầu. Kênh thoát nước bê tông thẳng 2,7 km đã bị phá bỏ và biến thành một con sông tự nhiên uốn khúc dài 3,2 km. Kết quả là một dự án cơ sở hạ tầng xanh giúp ngăn lũ và cải thiện chất lượng nước, tăng lợi ích của kênh cho cộng đồng. Kết hợp vật liệu tự nhiên, kỹ thuật xây dựng dân dụng, trồng các loại thực vật có thể lọc và hấp thụ nước đã được thực hiện để ổn định các bờ sông và chống xói mòn. 
Công viên Bishan-Ang Mo Kio, Singapore trước và sau khi tự nhiên hóa
Đại học Quốc gia Singapore đã thực hiện một phân tích chi phí – lợi ích báo cáo rằng việc xây dựng lại kênh bê tông sẽ tiêu tốn khoảng 94 triệu đô la Mỹ (133 triệu SGD, đô la Singapore). Mặt khác, việc cải tạo chỉ tốn dưới 50 triệu đô la Mỹ (70 triệu SGD) và tiếp tục góp phần mở rộng và kết nối các khu vực công viên với thành phố.
Nói cách khác, bên cạnh tất cả những lợi ích về môi trường từ việc cải thiện chất lượng nguồn nước, quản lý tốt hệ thống thoát nước thì dự án đã có những tác động tích cực đến người dân nơi đây, đưa họ về gần gũi với thiên nhiên. Không những thế, NBS này còn tạo ra những khoản tiết kiệm tài chính đáng kể, đạt được hiệu quả tối đa với chi phí vô cùng nhỏ so với dự kiến ban đầu.
Vườn Mưa, Brazil
Tương tự như trên, dự án này cũng đề cập đến vấn đề không thấm nước của cảnh quan đô thị. Vườn mưa được thiết kế đặc biệt để giảm tốc độ dòng chảy, tổng lượng và tải lượng ô nhiễm do nước mưa chảy tràn. Phương pháp này được sử dụng để xử lý dòng chảy đô thị bằng cách sử dụng thực vật, đá và các yếu tố tự nhiên hoặc thiết kế khác. Chất rắn được lọc khỏi nước khi nó di chuyển xuống đất và các rễ cây. Những khu vườn này có thể được thực hiện gần vỉa hè, đường đi, thảm hoa, hoặc ngay bên trong các lô đất. 
Khu vườn Mưa tại Trung tâm Văn hóa Fundição Progresso – Rio de Janeiro
Vào năm 2019, khu vườn mưa đầu tiên ở thành phố Rio de Janeiro đã được xây dựng tại Trung tâm Văn hóa Fundição Progresso, khởi động bằng một hoạt động mang tên Dia da QuebrAção (Ngày tàn phá), vỉa hè bê tông phía trước tòa nhà được dỡ bỏ và thay thế bằng 200 mét vuông không gian xanh. Cecilia Herzog và Daniel Gabrielli, những người phụ trách dự án phát biểu rằng: việc đưa thiên nhiên trở lại cuộc sống đô thị học hỏi cách sống chung với các loài trong tự nhiên, là một mô hình chính cho thế kỷ 21.
Công viên kênh đào Lineal Gran, Mexico
Giống như các hành lang xanh ở Medellín, công viên tuyến tính ở Thành phố Mexico dựa trên việc tái tạo môi trường, thông qua việc trồng lại rừng cây đô thị và phục hồi độ thấm của đất, dẫn đến tăng 16% độ ẩm tương đối của không khí và giảm 5% nhiệt độ, giảm thiểu tác động của đảo nhiệt. 
Công viên tuyến tính tái tạo Grand Canal lịch sử của Thành phố Mexico.
Công viên mang lại nhiều lợi ích về môi trường, nhưng hơn nữa, nó tượng trưng cho việc lấy lại không gian bị lãng quên. Được xây dựng trên nền Grand Canal của thủ đô lịch sử, tích hợp hơn 70.000 mét vuông đất từng bị chia cắt bởi ranh giới khắc nghiệt này trong kết cấu đô thị. Sự can thiệp tập trung vào việc phục hồi thảm thực vật bản địa và rừng ven sông của con kênh nguyên bản, biến khu vực này thành không gian công cộng có khả năng thẩm thấu 100%. 
Công viên tuyến tính tái tạo Grand Canal lịch sử của Thành phố Mexico.
Công viên đầm lầy nước mưa, Trung Quốc
Công viên nằm giữa thành phố, trong một khu vực thuộc danh sách các vùng đất ngập nước cần được bảo vệ. Khu vực này được bao quanh bởi các con đường và sự phát triển dày đặc ở bốn phía, gây nên sự gián đoạn nguồn nước, đe dọa vùng đất ngập. Chiến lược của các kiến trúc sư là biến vùng đất ngập nước đang chết dần thành ‘bọt biển xanh’, một công viên nước mưa không chỉ giải cứu vùng đất ngập nước đang biến mất mà còn cung cấp thêm nhiều dịch vụ cho cộng đồng đô thị mới.

Công viên đầm lầy nước mưa Qunli / Turenscape.
Dự án tuân theo bốn nguyên tắc. Đầu tiên, phần trung tâm của vùng đất ngập nước hiện tại được giữ nguyên, phát triển và biến đổi một cách tự nhiên. Chiến lược thứ hai là tạo ra một hệ thống các ao và gò vệ tinh bao quanh vùng đất ngập nước trước đây, bằng cách sử dụng các kỹ thuật cắt và lấp truyền thống, tạo ra một vùng đệm cho lõi của vùng đất ngập nước và một bộ lọc cảnh quan giữa thiên nhiên và thành phố. Thứ ba, một mạng lưới đường nội bộ đô thị trên mặt đất, cho phép du khách trải nghiệm đi bộ xuyên qua một khu rừng. Và cuối cùng, giải pháp thứ tư là tạo ra các lối đi bộ trên cao kết nối các gò đất rải rác với các bệ và tháp quan sát tạo khung cảnh khác nhau của thiên nhiên. 
Công viên đầm lầy nước mưa bão Qunli / Turenscape.
Giải pháp dựa trên thiên nhiên này đã biến vùng đất ngập nước thành một công viên nước mưa đa chức năng: thu thập, lọc, lưu trữ nước mưa và thấm vào tầng chứa nước trong khi vẫn hoạt động hiệu quả và nâng cao đời sống, mang đến những trải nghiệm giải trí và thẩm mỹ mới cho thành phố. Công viên đã góp phần to lớn vào sự tồn tại của môi trường tự nhiên, đồng thời đóng vai trò là cơ sở hạ tầng xanh, thoát nước hiệu quả cho khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng bởi lũ lụt từ tháng 6 đến tháng 8.
Nông nghiệp đô thị ở một số quốc gia
Nông nghiệp đô thị đã trở thành một thực tiễn ngày càng phát triển ở nhiều thành phố trên thế giới thông qua các dự án cá nhân hoặc Chính phủ. Ví dụ, thành phố San Francisco đang giảm thuế để cho phép nông dân đô thị canh tác trên các lô đất trống. Tại Tokyo, 5 vườn rau cộng đồng trên tầng thượng nằm trên đầu các ga xe lửa đã được khánh thành vào năm 2014. Tại Barcelona, những người đã nghỉ hưu đã tạo ra những vườn rau lớn ở những khu vực ngoại vi bị bỏ hoang. 
Dự án biến không gian trống thành trang trại đô thị ở Roraima, Brazil.
Trong khi đó, sáng kiến ’Quintais Susentáveis’ (sân sau bền vững) ở bang Roraima (miền bắc Brazil) nổi bật vì nó kết hợp sản xuất bền vững dựa trên nông nghiệp học, an ninh lương thực và dinh dưỡng với các hoạt động tạo thu nhập cho những người dễ bị tổn thương, thúc đẩy hòa nhập xã hội và lao động. Chương trình đã hướng dẫn các gia đình sản xuất bền vững và khuyến khích họ bán sản phẩm của mình tại các thị trường địa phương. Điều này cho phép nhiều khả năng, bao gồm sản xuất cây con và phân hữu cơ.

San Francisco được giảm thuế vì cho phép nông nghiệp đô thị cộng đồng trên những lô đất trống.

Dự án biến không gian trống thành trang trại đô thị ở Roraima, Brazil.
Dự án cũng chủ yếu dựa vào các hoạt động hợp tác phát triển. Các loài thực vật được lựa chọn với sự tham gia của cộng đồng thông qua một cuộc khảo sát được thực hiện, để tìm hiểu thói quen ăn uống của gia đình để mọi người cảm thấy hào hứng khi được tham gia vào quá trình này.
Cùng với sự phát triển của các đô thị theo hướng tiếp cận và dựa vào thiên nhiên, việc gắn cuộc sống của con người với lợi ích trước mắt và lâu dài, tạo nên những giải pháp bền vững trong quản lý đô thị đã trở thành xu hướng mới được nhiều quốc gia quan tâm và thực hiện.
Bài viết: NCS. KTS. Bùi Thị Kim Dung
Theo ArchDaily