Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Barcelona là thành phố lớn thứ hai của Tây Ban Nha. Thành phố là một trong những trung tâm văn hóa lớn và quan trọng của đất nước này nói riêng và của thế giới nói chung. Barcelona có đường bờ biển chạy dài theo Địa Trung Hải, sở hữu mọi ưu điểm của một nền văn hoá lâu đời; là điểm thu hút khách du lịch bậc nhất châu Âu.
Trước kia Barcelona được bao quanh bằng một bức tường thành, khi thành phố bắt đầu đông dân dần lên, Barcelona phải đối mặt với sự ô nhiễm, dịch bệnh. Tuổi thọ của người dân ngày càng ngắn đi. Chính quyền thành phố cuối cùng đưa ra phương án phá bỏ bức tường quanh Barcelona và quy hoạch thành phố theo mô hình bàn cờ. Ngày nay quy hoạch của Barcelona đã trở thành “Kỳ quan quy hoạch”.
Hiện trạng của thành phố trước khi phá bỏ bức tường thành
Vào những năm 1850, Barcelona đứng trên bờ vực sụp đổ do sự phát triển chóng mặt của các ngành công nghiệp, dân số lên tới 187.000 người và ngày càng tăng. Trong khi đó, diện tích đất lại vô cùng thiếu hụt vì bị giới hạn bởi các bức tường thời Trung cổ. Trung bình, cứ 856 người phải sống chật chội trong một hecta đất. Giao thông thời này luôn bị quá tải với xe ngựa do đường phố chỉ rộng 1.1 mét, trong khi đó có khoảng 200 cỗ xe ngựa lưu thông mỗi ngày trong thành phố.

Những con đường chỉ rộng 1,1 mét của Barcelona trước khi quy hoạch ô bàn cờ
Mặt khác, tuổi thọ trung bình của người dân thành phố “lao dốc không phanh”, tuổi thọ trung bình của tầng lớp thượng lưu chỉ là 36, người trung lưu là 23 tuổi. Theo nghiên cứu của Giáo sư sử học Tây Ban Nha, những năm 1843 đến năm 1865, dịch bệnh đã giết chết 3% dân số thành phố. Chỉ riêng bệnh tả đã lấy đi sinh mạng của 13.000 người.
Đối mặt với vấn đề trên chính quyền thành phố đã quyết định phá bỏ bức tường cổ xung quanh để mở rộng thành phố và tiến hành quy hoạch lại thành phố.
Khi bức tường được dỡ bỏ
Năm 1867, thành phố Barcelona đã có kế hoạch đầy tham vọng: kế hoạch quy hoạch dựa trên ý tưởng siêu khối (superblock) được phát minh bởi Ildefons Cerdà (1815 – 1876). Ý tưởng này có nghĩa là xây dựng các khu cư dân nhỏ được bao quanh bởi các con đường, và ngược lại các con đường cũng được bao quanh bởi các ngôi nhà. Như vậy, diện tích đất được sử dụng một cách tối đa, không bỏ xót một mét vuông nào mà theo tờ The Guardian gọi đó là sự “tiết kiệm từng cen-ti-mét”.

Cốt lõi của mô hình quy hoạch này là làm cho không gian thành phố sạch, thoáng, đảm bảo chất lượng sống cho người dân.

Sau hơn năm năm thiết kế và nghiên cứu sơ bộ, Cerdà đã từ bỏ kết cấu đô thị của thành phố cũ và xác định cấu trúc lưới trực giao hợp lý của quận mới. Trong mắt ông, đây là hình thức đô thị phù hợp với các đô thị tương lai và cuộc sống hiện đại.
Sau hơn năm năm thiết kế và nghiên cứu sơ bộ, Cerdà đã từ bỏ kết cấu đô thị của thành phố cũ và xác định cấu trúc lưới trực giao hợp lý của quận mới. Trong mắt ông, đây là hình thức đô thị phù hợp với các đô thị tương lai và cuộc sống hiện đại.

Theo kế hoạch, quy hoạch bắt đầu từ một đoạn đường dài 20km ở khu phố nổi tiếng của quận Eixample, để tạo ra các lô đất hình vuông hai bên đường với diện tích mỗi ô là 133 x 133 mét, tất cả bốn cạnh đều là 45 độ. Các đường vát cạnh được lấy cảm hứng từ thành phố cổ Barcelona. Việc vát mép tạo chỗ cho các phương tiện giao thông lưu thông dễ dàng theo mọi hướng, cải thiện các vấn đề về thông gió và chiếu sáng trong các đường phố chật hẹp, đồng thời cũng tạo ra các Góc phố hình vuông.

Sự thay đổi của việc xây dựng các tòa nhà trên một ô đất
Để đảm bảo cho giao thông được thông suốt, đường giao thông đô thị chia làm 3 cấp độ với chiều rộng là 60m, 40m, 20m. Các đường giao thông cũ vẫn được giữ nguyên, các đường giao thông cũ trở thành đường đi nhanh nhất và ngắn nhất khi đi xuyên qua thành phố.
Thiết kế mang tính cách mạng vào cuối thế kỷ 19 này là nhu cầu biến không gian thành phố trở nên trong lành, tốt đẹp hơn cho cả sức khỏe con người và môi trường tự nhiên. Sau khi được thực hiện, mô hình quy hoạch này giúp giảm lưu lượng phương tiện giao thông xuống 21%. Từ đó, việc làm này giải phóng gần 60% đường phố bị “chiếm lĩnh” bởi xe hơi để biến chúng thành không gian cho người đi bộ và đi xe đạp, khiến giảm nguy cơ béo phì đối với người dân.
Thêm vào đó, kế hoạch trên cũng giải quyết tình trạng tắc đường cục bộ tại Barcelona, giảm tai nạn giao thông do người lái xe bị hạn chế bởi tốc độ 10km/h thay vì 30 hoặc 50km/h như trước kia. Đồng thời diện tích không gian xanh trong thành phố được tăng lên một cách đáng kể do cây cối được trồng xung quanh và bên trong các lô đất.

Mô hình thành phố cũ cho phép giao thông công cộng và xe hơi ở tốc độ 50km/h. Trong khi đó, mô hình quy hoạch ô bàn cờ chỉ cho phép phương tiện cá nhân đi với tốc độ 10km/h để ưu tiên người đi bộ và đi xe đạp, các không gian cây xanh được đặt xung quanh và bên trong mỗi lô đất.
Quy hoạch ô bàn cờ của thành phố Barcelona đã trở thành tấm gương quy hoạch cho bất kỳ thành phố nào trên thế giới, nhờ phương án quy hoạch này Barcelona đã chuyển mình ngoạn mục để trở thành thành phố đẹp đẽ về cảnh quan, thân thiện với môi trường và trở thành một trong những điểm du lịch đặc sắc tại Tây Ban Nha.



Tổng hợp: Đặng Thu Thủy