Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Còn nhớ 5 năm trước, lục tung tất cả các tài liệu mà tôi có thể tiếp cận, cũng không thể có một cái nhìn tổng quát về một doanh trại quân đội. Chỉ tồn tại trong tôi hình ảnh Cổng doanh trại với hàng chữ: Doanh trại Quân Đội nhân dân Việt Nam, và bên trong là những ngôi nhà thấp tầng lấp ló trong những tán cây xanh biếc. Chính cái bí ẩn, cái gợi mở đó thôi thúc tôi tìm hiểu, và giờ đây bản thân đã trở thành một Kiến trúc sư Quân đội. Cái nhìn đã thật khác…
Kiến trúc Quân đội là một thể thức kiến trúc đặc thù. Bao gồm rất nhiều các hệ thống công trình như: Bộ chỉ huy, Ban chỉ huy Quân sự, Các công trình huấn luyện, phòng thủ… Nhưng có lẽ đặc trưng nhất phải nói đến các Doanh trại – Là nơi ăn, ở, học tập, rèn luyện của rất nhiều chiến sỹ, sỹ quan của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Hình 1: Mô hình Doanh trại quân đội. [Nguồn:Tác giả]
Như một đô thị thu nhỏ, Chính vì vậy việc quy hoạch và xây dựng Doanh trại Quân đội đáp ứng yêu cầu Phát triển bền vững là vô cùng bức thiết.
Ngày 3/9/2003 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 102/2003/NĐ-CP về việc “Sử
dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”, trong đó đề cập đến vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các công trình xây dựng. Ngày 17/11/2005 Bộ Xây dựng ban hành QCXDVN09: 2005 ” Quy chuẩn xây dựng Việt Nam – Các công trình xây dựng sử dụng năng lượng có hiệu quả”. Ngày 14/4/2006, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 79/2006/QĐ-CP về việc phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Bộ Xây dựng được giao chủ trì thực hiện nội dung “Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu qủa trong toà nhà”. Gần đây nhất, ngày 25/9/2012 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh, theo Quyết định số 1393/QĐ-TTg.
Công trình xanh là công trình xây dựng mà trong cả vòng đời của nó, từ giai đoạn lựa chọn địa điểm xây dựng, thiết kế, thi công xây dựng, giai đoạn sử dụng, vận hành, cho đến giai đoạn sửa chữa, nâng cấp, tái sử dụng, đều đạt được hiệu quả cao và tiết kiệm sử dụng năng lượng, tài nguyên nước, vật liệu và giảm thiểu các tác động xấu đến sức khỏe của con người và môi trường xung quanh, sản sinh ra chất thải ô nhiễm môi trường ít nhất và tạo ra điều kiện sống tốt nhất cho người sử dụng [1].
Kiến trúc xanh là công trình kiến trúc được áp dụng một cách sáng tạo các giải pháp thiết kế kỹ thuật kiến trúc thân thiện với thiên nhiên và môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng, tài nguyên nước, vật liệu, hài hòa kiến trúc với cảnh quan và sinh thái tự nhiên, tạo ra điều kiện sống tốt nhất cho người sử dụng. Xu thế kiến trúc Xanh chính là xu thế phát triển bền vững mà nền kiến trúc nước nhà nói chung và kiến trúc Quân đội nói riêng đang hướng tới.
“Cuộc cách mạng công trình Xanh đang diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc. Nó đang làm biến đổi thị trường nhà đất, nhà ở và lối sống cộng đồng. Nó là một phần của cuộc Cách mạng Phát triển Bền vững rộng lớn, có thể biến đổi mọi thứ chúng ta đã biết. Cuộc cách mạng này làm thay đổi môi trường xây dựng bằng cách tạo ra hiệu quả sử dụng năng lượng, sức khỏe, các công trình hữu ích để giảm thiểu tác động đáng kể của công trình đối với cuộc sống, môi trường địa phương, khu vực và toàn cầu” [2].
Đứng trong xu thế thời đại. Kiến trúc Quân đội cũng đã có những bước điều chỉnh phù hợp và mạnh mẽ hơn. Tuy mới chỉ là những khai phá đầu tiên để khoác lên mình chiếc áo “Xanh” bền vững.
Trên cơ sở kiến trúc truyền thống của Việt Nam các kiến trúc sư Quân đội đã cho ra đời những Thiết kế mẫu Doanh trại, vừa đáp ứng được yêu cầu huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của Quân đội, vừa đảm bảo được nhu cầu ăn, ở với điều kiện vi khí hậu tốt nhất. Đặc biệt phải kể đến 2 TKM: Doanh trại dBB đủ quân, và Doanh trại Đồn Biên Phòng do Viện Thiết Kế nghiên cứu và triển khai năm 2014.
Quy hoạch: Các hạng mục công trình trong doanh trại với tầng cao từ 1-2 tầng, nằm xem kẽ những tán cây xanh bao quanh một sân rộng – nơi diễn ra các hoạt động tập thể của toàn Doanh trại. Các hạng mục nhà ở chiến sỹ được ưu tiên hướng tốt, các hạng mục nhà vệ sinh được đẩy về cuối hướng gió. Tạo nên một tổng thể hài hoà, thống nhất cao. Lối quy hoạch này làm ta liên tưởng tới khuôn viên của một ngôi nhà truyền thống, nơi mà các hạng mục nhà chính, nhà phụ ôm lấy một khoảng sân rộng và ẩn mình trong các vòm cây xanh.

Hình 2. Mô hình nhà ở truyền thống [Nguồn: Internet].

Hình 3. Các lớp không gian của hạng mục kiến trúc trong Doanh trại Quân đội [Nguồn: Tác giả]
Có thể nói những giải pháp của các Kiến trúc sư Quân đội áp dụng cho kiến trúc Doanh trại đã có những hiệu quả nhất định, góp phần sử dụng năng lượng hiệu quả. Nhưng để kiến trúc Quân đội trở thành “Kiến trúc xanh” chúng ta phải theo một hệ tiêu chí nhất định, thống nhất, đồng bộ tất cả các giải pháp từ khâu lập quy hoạch công trình, cây xanh mặt nước…đến các giải pháp không gian, vật liệu, quản lý.
Hiện nay trên thế giới có rất nhiều hệ thống đánh giá của các quốc gia khác nhau. Nhưng hầu hết đều phát triển dựa trên BREEAM hoặc LEED của 2 quốc gia Anh và Mỹ. Trong đó bao gồm rất nhiều tiêu chí: Địa điểm bền vững, Hiệu quả nguồn nước, Năng lượng và khí quyển, Vật liệu và tài nguyên, Chất lượng môi trường sống trong nhà, quản lý và cuối cùng là tiêu chí sáng tạo. Hội đồng xây dựng Xanh Việt Nam đã xây dựng một bộ tiêu chí nhằm đánh giá các công trình xanh tại Việt nam.
|
1. Địa điểm xây dựng bền vững: Bảo vệ môi trường, bảo tồn sinh thái. |
1. Bảo tồn HST tự nhiên, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, hài hòa các công trình kế cận.
2. Mật độ xây dựng. 3. Tiếp cận giao thông công cộng. 4. Kết nối cộng đồng. 5. Thảm xanh và giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. 6. Thu gom, xử lý chất thải xây dựng, sinh hoạt. 7. Quản lý chất làm lạnh cơ bản.
|
1-5
1-4 1-3 1-5 1-3 1 1 |
| 2. Hiệu quả năng lượng | 1. Thiết kế vỏ công trình có hiệu quả năng lượng.
2. Giảm điện năng tiêu thụ 3. Tận dụng chiếu sáng tự nhiên. 4. Chiếu sáng nhân tạo có hiệu quả. 5. Thu hồi nhiệt để sử dụng tại chỗ. 6. Năng lượng xanh, năng lượng tái tạo. 7. Thiết bị kiểm soát năng lượng. |
1-20
1-10 1-5 1-4 1-3 1-2 1 |
| 3. Hiệu quả sử dụng nước | 1. Giảm lượng nước sử dụng.
2. Xử lý nước thải để tái sử dụng. 3. Thu gom nước mưa để tưới cây và xử lý để sử dụng 4. Giám sát sử dụng nước. |
1-4
1-3 1-2 1 |
| 4. Vật liệu | 1. Tái sử dụng vật liệu, cấu kiện xây dựng.
2. Tái chế vật liệu để sử dụng lại. 3. Sử dụng vật liệu tái sinh. 4. Sử dụng gỗ xây dựng từ nguồn bền vững. 5. Sử dụng vật liệu xây dựng không nung. |
1-2
1-2 1 1 1-2 |
| 5. Chất lượng môi trường trong nhà | 1. Tiện nghi vi khí hậu.
2. Không gian chuyển tiếp trong/ ngoài nhà. 3. Tiện nghi ánh sáng. 4. Tiện nghi âm thanh, tiếng ồn 5. Vật liệu nội thất không phát thải độc hại. 6. Tầm nhìn ra không gian bên ngoài. |
1-2
1-3 1-2 1 1 1 |
| 6. Quản lý | 1. Quản lý, bảo hành công trình: có chương trình, giải pháp giữ được chất lượng xanh theo chứng chỉ đã được công nhận trong thời gian vận hành.
2. Có chương trình kế hoạch quản lý sáng tạo để cải tạo nâng cao chất lượng xanh của công trình trong thời gian vận hành. |
1-3
1-2 |
| 7. Sáng tạo | 1. Sáng tạo giải pháp không gian, cấu tạo kiến trúc thích ứng với khí hậu Việt Nam và địa phương.
2. Áp dụng sáng tạo các thiết bị công nghệ mới, tiến bộ về năng lượng, xử lý chất thải, cảo tạo môi trường. |
1-5
1-3 |
Bảng 1. Bộ tiêu chí (Cơ bản) đánh giá công trình xanh do Hội đồng xây dựng xanh Việt Nam đề xuất.
Những gì các kiến trúc sư Quân đội làm được hầu hết chỉ dừng lại ở mức định tính. Chưa có một hướng dẫn cụ thể, cũng như chưa có đánh giá sát thực theo từng tiêu chí. Tham vọng của bài viết cũng chỉ dừng lại ở việc gợi mở, khai phá một chủ đề mà bấy lâu nay dư luận đặc biệt Quan tâm: Kiến trúc Xanh, Kiến trúc bền vững áp dụng cho mảng Kiến trúc Quân đội. Để đạt được bộ tiêu chí nói trên chúng ta còn rất nhiều việc phải làm từ việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn tạo cơ sở pháp lý, đào tạo nhân lực thiết kế và công nghệ xây dựng công trình xanh, cho đến việc phát triển các vật liệu thân thiện môi trường, vật liệu tái chế, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả vật liệu xây dựng cho công trình…
Trước khi có những định hướng cụ thể và rõ nét của các nhà quản lý về xây dựng. Chúng ta cùng nhau điểm qua một số công việc có thể thực hiện bổ sung trong việc thiết kế Doanh trại Quân đội như sau:
Ths.Kts. Nguyễn Văn Kiên
TÀI LIỆU THAM KHẢO