Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong ngôn ngữ TKĐT, “nơi chốn” hàm chứa một ý nghĩa vượt lên trên một địa điểm bình thường. Theo Canter1 (1977) “nơi chốn” là một khái niệm mang các ý nghĩa địa lý, kiến trúc và xã hội, là tổng hợp của mối quan hệ giữa các hoạt động của con người, các thuộc tính thực thể của một địa điểm và các ý niệm về nơi đó.
“Nơi chốn” thể hiện qua các yếu tố đặc trưng:
Có thể nói, “nơi chốn” chỉ một bối cảnh được mường tượng ra, trong đó có các sự kiện, các đối tượng và các hoạt động. Như vậy, nó khác với khái niệm “địa điểm” thông thường ở chỗ ý nghĩa địa lý của nó được được liên hệ chặt chẽ với không gian thực thể và không gian xã hội (cả lịch sử và hiện tại) và được phản ảnh qua tư duy của con người. Về mặt thực thể, nơi chốn gồm cả những yếu tố tự nhiên và những yếu tố nhân tạo. Nơi chốn quan trọng hơn những công trình kiến trúc riêng biệt. Nó là một tổng thể gồm những yếu tố rất cụ thể như vật chất, vật liệu, hình dạng, kết cấu, màu sắc, và không gian – tất cả quyết định đặc điểm và tinh chất của nơi chốn ấy.
Khái niệm ý nghĩa của nơi chốn phản ánh khả năng có thể phân biệt, nhận biết được sự khác biệt giữa các địa điểm khác nhau. Về lý thuyết, cảm nhận được “ý nghĩa của một nơi chốn” tức là một người – với tất cả các giác quan của mình – có thể định hướng được bản thân trong môi trường không gian tại nơi chốn đó. Có thể định nghĩa ý nghĩa của một nơi chốn là những đặc điểm thực thể hoặc văn hóa được tích lũy và hình thành theo thời gian và từ đó gợi nên những ký ức, tình cảm của con người về nơi đó. Đó là những phẩm chất quyết định bản sắc của một địa điểm và giúp chúng ta phân biệt nơi đó với những nơi khác.

Tràng Tiền là một con phố đẹp từ xưa của Hà Nội. Gốc gác xa xưa, nguyên ở đây, vào khoảng năm 1808, một nơi đúc tiền được nhà Nguyễn lập ra. Tên gọi Nôm là Trường Tiền (xưởng đúc tiền)… Đến năm 1887, thì bị bãi bỏ, chính quyền thực dân Pháp chia đất cho bọn tư bản xây cửa hàng, cửa hiệu… Người Pháp thực dân đã có ý, tạo dựng Tràng Tiền mang kiểu phố Pháp và là nơi những cửa hàng cửa hiệu, rạp chiếu bóng… thường là cho những quan chức người Pháp và những người dân Tây (Quốc tịch Pháp) lui tới, mua sắm, giải trí.

Cho đến nay, Tràng Tiền vẫn là tuyến phố có vị trí quan trọng trong quy hoạch của Hà Nội, là trục kết nối giữa khu phố cổ và khu phố Pháp. Khu vực này thể hiện rõ nét về nghệ thuật xây dựng của phương Tây, quy hoạch dạng tán xạ, trung tâm chính là quảng trường Cách mạng tháng tám trước Nhà Hát Lớn Hà Nội, đây cũng là điểm kết thúc của tuyến phố.
Hoạt động chủ yếu của tuyến phố:
Hoạt động Kinh tế thương mại:

Phố Tràng Tiền có chức năng chủ yếu là kinh doanh thương mại nhưng mang bản sắc văn hóa rất riêng của đô thị Hà Nội. Các chức năng không tách biệt rõ ràng mà xen kẽ, khó phân biệt. Các chức năng đa dạng theo cả sự biến đổi của thời gian trong ngày, trong tuần, tháng. Tần suất khai thác sử dụng cao.
Còn nhớ thuở nhỏ, thỉnh thoảng hai anh em tôi được cha cho đi chơi Bờ Hồ, ăn kem Tràng Tiền, xem kịch ở Nhà Hát Lớn,… thật sung sướng, hãnh diện khi đi chơi về khoe với bạn bè hàng xóm. Nhà ở trong Hà Đông, cha kẽo kẹt đạp xe chở chúng tôi ra Hà Nội chơi, như một phần thưởng lớn dành tặng cho các con khi đạt thành tích học tập tốt. Với hai anh em tôi, dấu ấn lớn nhất lúc đó vẫn là kem Tràng Tiền, sau này lớn hơn, cha còn dắt chúng tôi vào hiệu sách Quốc văn xem sách. Lớn hơn nữa thì đã biết nhòm ngó xem trên con phố này có những gì, đầu tiên vẫn là kem này, bánh ngọt Bô-đê-ga này, sách truyện này, cửa hàng kính này, tranh ảnh này,…ôi nhiều thứ lắm.

Hanoi – Vietnam 1989

Đến bây giờ, khi đã được trang bị một số kiến thức nhất định, tôi mới xác định rõ con phố này là một “nơi chốn” của tôi, một “nơi chốn sống động” trên thực tại và cả trong ký ức tuổi thơ. Những buổi cuối tuần có thời gian rảnh rỗi, tôi vẫn rủ vợ lên Tràng Tiền ăn kem, xem sách, vào Trung tâm văn hóa Pháp xem phim, xem biểu diễn nghệ thuật,… cũng là một thú vui thư giãn trong một môi trường làm việc luôn căng thẳng như thời buổi hiện nay. Mùa hè đến đây mà xem, chỉ nhìn khách Việt, khách du lịch nước ngoài, chen chúc nhau mua cho được kem ốc quế, kem que đậu xanh, cốm, sôcôla… đủ loại của Tràng Tiền cũng thật thú vị. Mùa đông thưởng thức kem trong thời tiết lạnh co ro lại có cái thú riêng, không đông như mùa hè nhưng lượng khách đến đây cũng đáng kể lắm.

Phố Tràng Tiền – nơi chốn sống động.

Quay trở lại với vấn đề TKĐT, ngoài một số vấn đề đã nêu ở phần trên, về mặt thị giác phố Tràng Tiền có các công trình kiến trúc tỉ lệ vừa phải, không quá đồ sộ, kết hợp trên cùng một tuyến phố tạo nên một tỷ lệ không gian thân thiện với con người. Theo thời gian, một số công trình kiến trúc được xây mới hài hòa & không phá vỡ cảnh quan chung của tuyến phố.
Tuy nhiên:

Thiết nghĩ, để không gian công cộng này phát huy mạnh hơn giá trị của nó, cảnh quan hè phố nơi đây nếu được thiết kế tổng thể một cách khéo léo sẽ tạo thành trục cảnh quan đẹp và hấp dẫn hơn nữa, phục vụ chất lượng hơn nhu cầu của cộng đồng.
KTS. Lã Toàn Thắng
Chú thích: 1 David Victor Canter (sinh ngày 05/01/1944) là một nhà tâm lý học kiến trúc người Anh.
Tài liệu tham khảo