NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM KHẢ NĂNG CHỊU TÁC ĐỘNG TẢI TRỌNG NỔ CỦA VẬT LIỆU BÊ TÔNG CHẤT LƯỢNG SIÊU CAO (UHPC) - DCCD

22


05-2019

NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM KHẢ NĂNG CHỊU TÁC ĐỘNG TẢI TRỌNG NỔ CỦA VẬT LIỆU BÊ TÔNG CHẤT LƯỢNG SIÊU CAO (UHPC)

360 Vu Van

NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM KHẢ NĂNG CHỊU TÁC ĐỘNG TẢI TRỌNG NỔ CỦA VẬT LIỆU BÊ TÔNG CHẤT LƯỢNG SIÊU CAO (UHPC)

(Phần 1)

Tóm tắt

Bài báo này giới thiệu nghiên cứu, đánh giá bằng thực nghiệm khả năng chịu tác động tải trọng nổ của bê tông chất lượng siêu cao (UHPC). Vật liệu UHPC được nghiên cứu và chế tạo bằng các vật liệu sẵn có ở Việt Nam (Silica fume, tro bay). Các tấm bê tông UHPC và bê tông thường cùng kích thước đã được chế tạo và thí nghiệm để so sánh. Tải trọng nổ sử dụng là thuốc nổ nhũ tương. Sự hư hại ở mặt trên, mặt dưới của các mẫu thí nghiệm và thành phần hạt của các mãnh vỡ dưới tác động của tải trọng nổ được xem xét và so sánh giữa UHPC và bê tông thường.

1.      Giới thiệu

Bê tông cốt thép (BTCT) là một trong những vật liệu xây dựng được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Nó tạo nên các kết cấu chịu lực chính của các công trình xây dựng. Một vụ nổ dù vô tình hay cố ý ở gần các công trình, mặc dù xác suất xảy ra thấp nhưng sẽ để lại hậu quả rất thảm khốc. Tải trọng nổ với cường độ cao và thời gian diễn ra nhanh sẽ giải phóng một nguồn năng lượng lớn dưới dạng các sóng nổ.  Áp lực của các sóng nổ này sẽ tác động trực tiếp lên công trình gây ra sự phá hoại của vật liệu và kết cấu, từ đó có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn công trình. Hình 1(a) minh họa tải trọng nổ lên công trình. Quan hệ giữa áp lực sóng nổ và thời gian được thể hiện trong Hình 1(b). Khi một vụ nổ ở gần hoặc tiếp xúc với kết cấu bê tông, trên bề mặt đối diện với vụ nổ, bê tông chịu nén và có thể phá hoại theo nhiều dạng khác nhau tùy vào đương lượng nổ, hoặc sinh ra hố lõm [1], hoặc dẫn đến mất hoàn toàn khả năng chịu lực của kết cấu dẫn đến công trình bị sụp đổ [2], [3]. Các mảnh vụn bê tông sinh ra sau khi nổ sẽ có tốc độ cao có thể gây ra thương vong và thiệt hại về người và tài sản. Để hạn chế tối đa sự phá hoại của tải trọng nổ, việc nghiên cứu ứng xử cơ học của bê tông dưới tác động của tải trọng này, từ đó thiết kế thành phần cấp phối hoặc tạo ra các loại bê tông mới có khả năng chịu áp lực nổ tốt là hết sức cần thiết.

(a)

(b)

Hình 1. (a) Tải trọng nổ lên tòa nhà và (b) quan hệ giữa áp lực sóng nổ nổ và thời gian [4]

Các nghiên cứu về ứng xử cơ học của bê tông dưới tác dụng của tải trọng nổ đã được thực hiện trong vài thập kỷ qua. Một vài nghiên cứu định dạng cấu trúc tải trọng và thiệt hại do nổ để đưa ra tải trọng tương đương cùng gây ra phá hoại đó, làm căn cứ bước đầu nghiên cứu lý thuyết về phá hoại do nổ [5], [6]. Kot et al. [7], [8] đã đề xuất các phương pháp lý thuyết về sự phá hoại của bê tông dưới tác dụng của tải trọng nổ, tuy nhiên các phương pháp này chỉ dựa trên một số giả định đơn giản làm ảnh hưởng đến tính chính xác của phép tính. Vào cuối những năm 1980, một loạt các thử nghiệm nổ bê tông đã được McVay [9] tóm tắt, các thông số ảnh hưởng đến sự phá hoại của bê tông như: Khoảng cách, trọng lượng chất nổ, độ dày tường, cường độ bê tông, phụ gia bê tông và hàm lượng cốt thép đã được nghiên cứu. Wang et al. [10] đã tiến hành các thử nghiệm nổ tiếp xúc trên các tấm BTCT vuông với khối lượng thuốc nổ khác nhau, kết quả được quan sát, nghiên cứu qua đó sử dụng để xác minh mô hình số của chúng. Dựa trên lượng lớn các cơ sở dữ liệu từ các thử nghiệm nổ trên tấm sàn và tường BTCT, Marchand et al. [11] đã phát triển thuật toán về nứt dưới tác dụng của tải trọng nổ đối với tấm sàn và tường BTCT. Các nghiên cứu trên cho thấy, ứng xử cơ học của bê tông chịu tác động của tải trọng nổ rất phức tạp. Khả năng chịu tác động tải trọng nổ của BTCT không được cao, sự phá hoại xuất hiện kèm theo sự phát triển nhanh của các vết nứt làm cho công trình rất dễ bị phá hoại.

Bê tông chất lượng siêu cao, hay còn gọi là bê tông siêu tính năng (Ultra High Performance Concrete – UHPC) là bước ngoặt trong công nghệ bê tông xi măng hiện nay. Đây là bê tông có cường độ chịu nén cao (≥ 120 MPa) và độ dẻo dai lớn, cường độ kéo khi uốn có thể lên tới 40 MPa; khả năng chịu tác động va chạm, chịu tải trọng lặp và chống thấm cao; độ bền và độ ổn định lâu dài. Các tính chất cơ học nổi bật của UHPC không chỉ bắt nguồn từ việc bổ sung các hạt pozzolan cao như silica fume mà còn từ việc sử dụng các sợi thép trong bê tông. Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trên thế giới đã chứng minh rằng bê tông UHPC có khả năng chống nổ rất tốt [12]–[15].

Ở Việt Nam, nghiên cứu về vật liệu UHPC được thực hiện trong khoảng 10 năm gần đây. Các nghiên cứu áp dụng bê tông UHPC đã được thực hiện cho một số công trình xây dựng như cừ biển, cầu dân sinh, các tấm ốp. Việc nghiên cứu ứng dụng UHPC cho các công trình đặc biệt chịu tác động của tải trọng nổ là rất ít. Mục tiêu của đề tài này là nghiên cứu thực nghiệm khả năng chịu tải trọng nổ của vật liệu UHPC được sản xuất bởi các vật liệu sẵn có ở Việt Nam, từ đó phân tích những ưu điểm của UHPC so với bê tông thường (Normal Concrete – NC) làm cơ sở cho việc nghiên cứu ứng dụng bê tông này cho các công trình đặc biệt ở Việt Nam. Các tấm bê tông UHPC và bê tông thường có cùng kích thước đã được chế tạo và thí nghiệm nổ để so sánh. Tải trọng nổ sử dụng là thuốc nổ nhũ tương có đương lượng nổ tương đương thuốc nổ TNT. Bài báo bắt đầu bằng mô tả quá trình chế tạo mẫu thí nghiệm. Công tác thí nghiệm nổ các tấm bê tông thường và bê tông UHPC được giới thiệu trong Mục 3. Mục 4 phân tích và so sánh kết quả thí nghiệm nổ giữa các tấm bê tông thường và bê tôngUHPC. Mục kết luận và kiến nghị sẽ kết thúc bài báo.

2.      Công tác chế tạo mẫu UHPC thí nghiệm

2.1.            Vật liệu sử dụng

Vật liệu được dùng trong nghiên cứu gồm: bê tông thường M30 sử dụng cốt liệu mịn (cát vàng) có mô đun độ lớn Mđl = 2,5; cốt liệu thô là đá dăm với cỡ hạt 5-20mm. Với bê tông chất lượng siêu cao M120, cốt liệu là cát quắc có đường kính cỡ hạt trung bình khoảng 300 μm, độ rỗng khi chưa lèn chặt 44,9%; xi măng Pooclăng PC40, có đường kính cỡ hạt trung bình khoảng 11,4μm; Silica fume (SF) dạng hạt rời của hãng Elkem, có đường kính hạt trung bình khoảng 0,15μm, hàm lượng SiO2 là 92,3%, chỉ số hoạt tính với xi măng là 113.5%; Tro bay (FA) sử dụng trong nghiên cứu có đường kính cỡ hạt trung bình khoảng 5,83µm, hàm lượng các oxit (SiO2+Al2O3+Fe2O3) là 84,4%; phụ gia siêu dẻo (PGSD) sử dụng của hãng BASF có gốc polycarboxylate, với hàm lượng chất khô 30%.

2.2.            Cấp phối bê tông sử dụng

Trong nghiên cứu, đề tài sử dụng hai loại bê tông là bê tông thường (NC) mác M30 và bê tông chất lượng siêu cao (UHPC) mác M120 sử dụng sợi thép với hàm lượng 2% (theo thể tích) (UHPC-F2). Thành phần cấp phối của bê tông sử dụng được thể hiện trong Bảng 1.

Bảng 1.  Cấp phối bê tông sử dụng trong nghiên cứu

2.3.            Công tác chế tạo mẫu

Các mẫu bê tông thí nghiệm chế tạo ở dạng tấm với kích thước: chiều dài 1000mm, chiều rộng 800mm và chiều dày 120 mm. Các mẫu thí nghiệm được gia cố bằng thép thanh chịu lực, với cốt thép dọc gồm 8 thanh F12a110 và cốt thép ngang gồm 6 thanh F8a190. Cốt thép bố trí trong tấm và công tác lắp đặt ván khuôn được thể hiện ở Hình 2. Quá trình trộn và đổ bê tông UHPC vào ván khuôn

(a)

(b)

Hình 2. (a) Bố trí cốt thép và (b) lắp đặt ván khuôn chế tạo mẫu thử nghiệm

(a)

(b)

Hình 3. (a) Công tác trộn và (b) đổ bê tông UHPC vào ván khuôn

2.4.         Công tác thí nghiệm xác định cường độ bê tông

Cường độ chịu nén của bê tông M30 được xác định theo TCVN 3118-1995 trên các mẫu có kích 150×150×150mm. Cường độ chịu nén của bê tông UHPC M120 được xác định theo tiêu chuẩn ASTM C39M trên các mẫu trụ có kích 100×200mm.

Cường độ uốn của bê tông được xác định theo tiêu chuẩn ASTM C1609M, trong đó, bê tông M30 xác định trên các mẫu lăng trụ có kích 150×150×600mm. Với mẫu bê tông UHPC M120 xác định trên các mẫu lăng trụ có kích 100×100×400mm.

Mô đun đàn hồi của bê tông được xác định theo tiêu chuẩn ASTM C469M, trong đó với bê tông M30 xác định trên các mẫu trụ có kích 150×300mm. Với mẫu bê tông UHPC M120 xác định trên các mẫu trụ có kích 100×200mm.

Tính chất cơ lý của bê tông sử dụng trong nghiên cứu thu được sau quá trình thí nghiệm được thể hiện trong Bảng 2.

3. Công tác thí nghiệm nổ

3.1. Công tác chuẩn bị thuốc nổ

Thuốc nổ sử dụng cho các thí nghiệm là thuốc nổ nhũ tương có đương lượng nổ tương đương thuốc nổ TNT. Nghiên cứu sử dụng hai khối nổ hình trụ có khối lượng 0,5kg và 1,22kg (Hình 4). Các thông số cơ bản của hai khổi nổ được thể hiện trong Bảng 3.

 

(a)

(b)

Hình 4. Hình ảnh (a) khối nổ 0,5kg và (b) khối nổ 1,22kg

3.2.  Công tác thí nghiệm nổ

Để thực hiện thí nghiệm nổ, các tấm bê tông thí nghiệm sẽ được kê lên một giá sắt đặt trực tiếp trên mặt đất (Hình 5(a)). Ở dưới giá sắt sẽ được đặt một tấm bạt để thu hồi các mãnh vụn bê tông bắn ra sau khi nổ (Hình 5(b)). Độ bằng phẳng của tấm được kiểm tra kĩ trước khi đặt các khối thuốc nổ lên. Thuốc nổ sẽ được đặt trực tiếp tại tâm mặt trên của tấm. Kíp được gá cố định, vuông góc với khối thuốc nổ, đấu dây điện vào điểm hỏa. Dây điện nối kíp nổ được treo bằng một cọc tre đặt dựa vào tấm bê tông sao cho dây và kíp thẳng và vuông góc với khối thuốc nổ (Hình 5(b)).

 

(a)

(b)

Hình 5. (a) Kích thước giá sắt và (b) hình ảnh thực tế của thí nghiệm

            Thí nghiệm nổ được thực hiện trên 4 tấm bê tông gồm UHPC và bê tông thường NC với 2 khối nổ có khối lượng 0,5kg và 1,22kg (Bảng 4).

Bài báo đã giới thiệu nghiên cứu thực nghiệm khả năng chịu tác động tải trọng nổ của vật liệu bê tông chất lượng siêu cao (UHPC). Vật liệu UHPC sử dụng trong nghiên cứu được chế tạo bằng các vật liệu sẵn có ở Việt Nam (Silica fume, tro bay). Các tấm bê tông UHPC và bê tông thường cùng kích thước đã được chế tạo và thí nghiệm để so sánh. Tải trọng nổ sử dụng là thuốc nổ công nghiệp NT-13. Qua thí nghiệm thu được thông số về kích thước phá hoại ở mặt trên và mặt dưới của các mẫu thí nghiệm, cũng như khối lượng và kích thước của các thành phần hạt thu được từ thí nghiệm. Để tìm hiểu rõ hơn về tác dụng của UHPC, kỳ sau chúng tôi sẽ giới thiệu phần phân tích chi tiết kết quả thí nghiệm.

Tác giả: BCH ĐCS Viện Thiết kế và ĐH Xây Dựng

Tài liệu tham khảo:

[1]      J. Li and H. Hao, “Numerical study of concrete spall damage to blast loads,” Int. J. Impact Eng., 2014.

[2]      Z. P. Bažant and M. Verdure, “Mechanics of progressive collapse: Learning from World Trade Center and building demolitions,” J. Eng. Mech., vol. 133, no. 3, pp. 308–319, 2007.

[3]      G. Szuladziński, A. Szamboti, and R. Johns, “Some Misunderstandings Related to WTC Collapse Analysis,” Int. J. Prot. Struct., vol. 4, no. 2, pp. 117–126, Jun. 2013.

 

 


Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh