Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Sự có mặt của người Pháp từ 1973-1945 đã để lại cho thủ đô Hà Nội một: “Di sản kiến trúc Pháp thuộc” mang nhiều giá trị to lớn, đặc biệt là các giá trị về mặt thẩm mỹ. Rất nhiều công trình từ khi xây dựng tới nay vẫn khẳng định được vị trí quan trọng đóng góp cho diện mạo của thủ đô.
Trải qua hơn 7 thập kỷ. Người Pháp để lại những phong cách kiến trúc mà ngày nay các kiến trúc sư đương đại vẫn mê mẩn tìm tòi. Có thể tổng hợp 5 phong cách kiến trúc cơ bản như sau: Phong cách kiến trúc tiền thực dân, Phong cách kiến trúc Tân cổ điển, phong cách kiến trúc địa phương Pháp, phong cách kiến trúc Art Deco, phong cách kiến trúc Đông Dương.

Phong cách kiến trúc Tiền thực dân là một phong cách thiết kế hình thành từ thời kỳ trước khi Pháp bình định được miền Bắc Việt Nam và thịnh hành tới cuối thế kỷ 19. Phong cách này thể hiện một xu hướng tìm tòi một phương pháp xây dựng các ngôi nhà phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới Việt Nam ở giai đoạn sơ khởi. Với một số đặc điểm:
Hành lang bao quanh rộng, cầu thang được bố trí ra đầu hồi.
Phong cách được thể hiện rõ nét trên các toà nhà công cộng và một số ít biệt thự được xây dựng vào những năm cuối thế kỷ 19 ở Hà Nội, mặc dù giá trị thẩm mỹ chưa ở mức cao nhưng cũng đạt được những thành công nhất định và đặc biệt có giá trị về mặt lịch sử.
2. Phong cách kiến trúc Tân cổ điển (1988-1920)
+ Mặt bằng theo kiểu Palladio thời phục hưng.
+ Mặt đứng tuân thủ tính đối xứng nghiêm ngặt, và nguyên tắc tổ chức mặt đứng Đặc–Rỗng.
+ Tổ hợp các thức cột nghiêm ngặt, sử dụng nhiều họa tiết trang trí.
+ Khối đặc vững chắc: gồm tầng hầm và tầng 1.





3. Phong cách kiến trúc Địa phương Pháp (1988-1920)
Trong thời kỳ tiến hành Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở Đông Dương, rất nhiều người Pháp mang theo cả gia đình sang Hà Nội làm ăn, sinh sống. Nhu cầu học hành cho con em của họ dẫn tới việc xây dựng một loạt trường học với phong cách địa phương Pháp.



dường như trở nên duyên dáng hơn và chúng đã cấu thành một bộ phận không thể tách rời, một di sản kiến trúc – cảnh quan đô thị của Hà Nội.
4. Phong cách kiến trúc Art Deco


Về tổ hợp hình khối không gian thì biệt thự Art Deco ở Hà Nội thường sử dụng các khối hình vuông hoặc chữ nhật cho các không gian ở kết hợp với các khối hình bán nguyệt hoặc đa giác là nơi bố trí các không gian phụ như lồng cầu thang, ban công… Cấu trúc phi đăng đối cùng việc các khối được bố trí ở độ cao khác nhau tạo ra những hình khối kiến trúc năng động và ngập tràn sinh lực đối lập với vẻ đăng đối khô cứng của các biệt thự Tân cổ điển thời kỳ trước đó.
Phần mái bằng được cấu tạo đặc biệt dể phù hợp với khí hậu nhiệt đới Việt Nam cùng là những đặc trưng quan trọng của biệt thự Art Deco ở Hà Nội. Mái được cấu tạo bởi hai lớp bê tông cốt thép đổ tại chỗ cách nhau khoảng 0,4 đến 0,6 m, giữa hai lớp này là các lỗ thoáng được đặt ở hai phía đối diện hoặc ở cả 4 phía của ngôi nhà, bên ngoài được trang trí bằng cả chất liệu và màu sắc rất thú vị. Lần đầu tiên khái niệm sân thượng được đưa vào kiến trúc nhà ở Việt Nam. Sân thượng cho phép người ở có những hoạt động tiếp xúc với thiên nhiên vào buổi sáng và buổi tối ngay tại nhà mình, một điểm rất đáng lưu ý trong cuộc sống đô thị.
5. Phong cách kiến trúc Đông Dương
Từ sau thập kỉ 1920, Phong cách kiến trúc Tân cổ điển mất dần vị trí độc tôn: Một mặt là sự xâm nhập của trào lưu kiến trúc hiện đại Pháp vào Việt Nam, mặt khác là sự xuất hiện của những xu hướng tìm tòi, kết hợp khai thác kiến trúc truyền thống Việt Nam. Sự hình thành một phong cách mới, kết hợp thành tựu công nghệ và văn hoá Pháp với truyền thống văn hoá và kiến trúc bản địa là xu hướng tất yếu. Bản thân giới trí thức Pháp ở thuộc địa cũng thấy được sự áp đặt những giá trị văn hoá từ chính quốc vào một đất nước cũng vốn có truyền thống văn hoá lâu đời là không thể chấp nhận được. Hơn nữa, sau một thời gian khai thác các công trình mang phong cách thuần tuý châu Âu cho thấy nó hoàn toàn không phù hợp về mặt khí hậu cũng như tập quán sinh hoạt, truyền thống thẩm mỹ và cảnh quan Việt Nam.


Điều đáng chú ý nhất ở những ngôi nhà này là cách xử lý bộ mái theo hình thức dân tộc. Bộ mái của ngôi nhà gồm mái chính, mái che hàng hiên phía trước, mái tiền sảnh và mái che các cửa sổ phía sau nhà. Các mái đều có bộ vươn ra khá lớn so với mặt nhà nên có khả năng che nắng và chống mưa hắt rất tốt. Mái được đỡ bởi các con sơn gỗ, các góc mái uốn cong lên phía trên tạo thành đầu dao theo hình thức mái thuần Việt. Các góc mái và đầu nóc đều được trang trí bằng các gờ chữ triện, mái nhỏ che ống khói cũng được xử lý phù hợp đường nét của mái chính.

Các biệt thự này đều tập trung ở bộ mái ngói nhiều lớp. Các góc mái ở một số biệt thự được uốn cong kết thúc bởi đầu dao, các góc mái và đầu nóc được trang trí bởi các gờ chữ triện gần giống với phong cách Kruze “tiền kỳ” thế hiện ở các biệt thự và nhà ở do ông thiết kế trên các phố Lý Nam Đế, Trần Phú, Ngọc Hà. Ở số một số biệt thự khác mang tính cách điệu nhiều hơn, các góc mái không còn uốn cong nữa mà chỉ còn các gờ mái trang trí được uốn cong ít nhiều. Hầu hết các hồi mái đều được trang trí bằng những hình đắp nổi lấy cảm hứng từ các hình tượng nghệ thuật Phương Đông, cùng với những hình thức trang trí trên tường, con sơn đỡ mái, cửa vòm bán nguyệt, lan can ban công … cho chúng ta ấn tượng rõ rệt về một hình thức biệt thự Việt Nam.
KTS. Nguyễn Văn Kiên
TÀI LIỆU THAM KHẢO