Vai trò của hệ số tầm quan trọng khi tính toán kết cấu - DCCD

11


12-2015

Vai trò của hệ số tầm quan trọng khi tính toán kết cấu

360 DCCD
  1. Đặt vấn đề

Tầm quan trọng của công trình, theo quan điểm thiết kế phổ biến trên thế giới cần được xem xét khi tính toán kết cấu. Tầm quan trọng của công trình thể hiện qua:

+ Phân loại, phân cấp công trình theo tầm quan trọng của nó.

+ Giá trị hệ số tầm quan trọng tương ứng với phân loại hay phân cấp công trình.

Các hệ thống tiêu chuẩn của Mỹ, Nga đã đưa hệ số tầm quan trọng vào các công thức tính toán. Trong hệ thống quy chuẩn (QC), tiêu chuẩn (TC) Việt Nam có QCVN 03/2012 “Nguyên tắc phân loại, phân cấp công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật đô thị” đã nêu cách phân loại, phân cấp công trình, nhằm mục đích làm cơ sở để xác định giải pháp kinh tế – kỹ thuật khi lập và xét duyệt các dự án đầu tư, thiết kế xây dựng công trình. Tuy nhiên, trừ tiêu chuẩn thiết kế kháng chấn TCVN 9386-2012, các QC và TC còn lại của Việt Nam không đề cập đến hệ số tầm quan trọng của nhà và công trình tương ứng. Nghĩa là trong các trường hợp tính toán kết cấu với các tổ hợp tải trọng cơ bản, thì không có sự khác biệt giữa công trình cấp đặc biệt và công trình bình thường.

Thực tế như vậy đòi hỏi cần thiết phải bổ sung vào hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam cách thức kể đến tầm quan trọng của công trình trong thiết kế kết cấu.

  1. Hệ số tầm quan trọng trong tính toán kháng chấn theo TCVN 9386-2012

Trong hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn của nước ta hiện nay mới chỉ có QCVN 03:2012/BXD, TCVN 9386:2012, TCVN 2737:1995 và QCVN 02:2009/BXD là có đề cập đến nhưng chỉ dừng lại áp dụng khi tính toán kháng chấn.

Kết cấu trong vùng có động đất phải được thiết kế và thi công sao cho thỏa mãn những yêu cầu:

–       Yêu cầu không sụp đổ: Kết cấu phải được thiết kế và thi công để chịu được tác động động đất thiết kế mà không bị sụp đổ cục bộ hay sụp đổ toàn phần, đồng thời giữ được tính toàn vẹn của kết cấu và còn một phần khả năng chịu tải trọng sau khi động đất xảy ra. Tác động động đất thiết kế được biểu thị qua các yếu tố:

+      Tác động động đất tham chiếu gắn liền với xác suất vượt quá tham chiếu (PNCR = 10%), trong 50 năm hoặc một chu kỳ lặp tham chiếu, (TNCR = 475 năm).

+      Hệ số tầm quan trọng gI chỉ tính đến mức độ tin cậy khác nhau.

–       Yêu cầu hạn chế hư hỏng: Công trình phải được thiết kế và thi công để chịu được tác động động đất có xác suất xảy ra lớn hơn so với tác động động đất thiết kế mà không gây hư hại và những hạn chế sử dụng kèm theo vì những chi phí khắc phục có thể lớn hơn một cách bất hợp lý so với giá thành bản thân kết cấu.

Độ tin cậy cho yêu cầu không sụp đổ và yêu cầu hạn chế không hư hỏng được thiết lập bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các loại nhà và công trình dân dụng khác nhau dựa trên cơ sở những hậu quả phá hoại.

Các mức độ tin cậy khác nhau được xét tới bằng cách phân loại công trình theo mức độ quan trọng khác nhau được xác định dựa trên các yếu tố cơ bản sau:

+      Các hậu quả mà công trình gây ra đối với tính mạng con người và những người còn sống sót nếu nó bị hư hỏng hoặc sụp đổ.

+      Ảnh hưởng của công trình đến việc cứu trợ và khôi phục lại các hoạt động ngay sau động đất.

+      Ảnh hưởng của công trình xây dựng tới cuộc sống dân cư sau động đất.

+      Các ảnh hưởng của công trình xây dựng tới các hoạt động kinh tế.

+      Sự khó khăn của việc thi công xây dựng lại sau khi động đất.

Trong TCVN 9386-2012 mức độ quan trọng của công trình được đặc trưng bởi hệ số tầm quan trọng gI. Các mức độ khác nhau của độ tin cậy thu được bằng cách nhân tác động động đất tham chiếu hoặc nhân những hệ quả tác động tương ứng khi sử dụng phương pháp phân tích tuyến tính với hệ số tầm quan trọng này.

Đối với những công trình chứa thiết bị hoặc vật liệu nguy hiểm, hệ số tầm quan trọng cần được xác định theo các tiêu chí cho trong các tiêu chuẩn thiết kế liên quan.

Bảng – Mức độ và hệ số tầm quan trọng

(theo phụ lục E, F – TCVN 9386-2012)

Mức độ quan

trọng

Công trình Hệ số  tầm quan trọng gI
Đặc  biệt Công trình có tầm quan trọng đặc biệt, không cho phép hư hỏng do động đất –     Đập bêtông chịu áp chiều cao >100m;

–     Nhà máy điện có nguồn nguyên tử;

–     Nhà để nghiên cứu sản xuất thử các chế phẩm sinh vật kịch độc, các loại vi khuẩn, mầm bệnh thiên nhiên và nhân tạo (chuột dịch, dịch tả, thương hàn .v.v.);

–     Công trình cột, tháp cao hơn 300 m;

–     Nhà cao tầng cao hơn 60 tầng.

Thiết kế với gia tốc lớn nhất có thể xảy ra
I Công trình  có tầm quan trọng sống còn với việc bảo vệ cộng đồng, chức năng không được gián đoạn trong quá trình xảy ra động đất –     Công trình thường xuyên đông người có hệ số sử dụng cao: công trình mục I-2.a, I-2.b, I-2.d, I-2.h, I-2.k, I-2.l, I-2.m có số tầng, nhịp, diện tích sử dụng hoặc sức chứa phân loại cấp I;

–     Công trình mà chức năng không được gián đoạn sau động đất: Công trình công cộng I-2.c diện tích sử dụng phân loại cấp I;

–     Công trình mục II-9.a, II-9.b; công trình mục V-1.a, V-1.b phân loại cấp I;

–     Kho chứa hoặc tuyến ống có liên quan đến chất độc hại, chất dễ cháy, dễ nổ: công trình mục II-5.a, II-5.b, mục II-5.c phân loại cấp I, II;

–     Nhà cao tầng cao từ 20 tầng đến 60 tầng, công trình dạng tháp cao từ  200 m đến 300 m.

1,25

 

II Công trình có tầm quan trọng trong việc ngăn ngừa hậu quả động đất, nếu bị sụp đổ gây tổn thất lớn về người và tài sản –     Công trình thường xuyên đông người, có hệ số sử dụng cao: công trình mục I-2.a, I-2.b, I-2.d, I-2.h, I-2.k, I-2.l, I-2.m có nhịp, diện tích sử dụng hoặc sức chứa phân loại cấp II;

–     Trụ sở hành chính cơ quan cấp tỉnh, thành phố, các công trình trọng yếu của các tỉnh, thành phố đóng vai trò đầu mối như: Công trình mục I-2.đ, I-2.g, I-2.h có nhịp, diện tích sử dụng phân loại cấp I, II;

–     Các hạng mục quan trọng, lắp đặt các thiết bị có giá trị kinh tế cao của các nhà máy thuộc công trình công nghiệp mục II-1 đến II-4, từ II-6 đến II-8; từ II-10 đến II-12, công trình năng lượng mục II-9.a, II-9.b; công trình giao thông III-3, III-5; công trình thuỷ lợi IV-2; công trình hầm III-4; công trình cấp thoát nước V-1 tất cả thuộc phân loại cấp I, II;

–     Các công trình quốc phòng, an ninh;

–     Nhà cao tầng cao từ 9 tầng đến 19 tầng, công trình dạng tháp cao từ 100 m đến 200 m.

1,00

 

III Công trình không thuộc mức độ đặc biệt và mức độ I, II, IV –     Nhà ở mục I-1, nhà làm việc mục I-2.đ, nhà triển lãm, nhà văn hoá, câu lạc bộ, nhà biểu diễn, nhà hát, rạp chiếu bóng, rạp xiếc phân loại cấp III;

–     Công trình công nghiệp mục II-1 đến II-4, từ II-6 đến II-8; từ II-10 đến II-12 phân loại cấp III diện tích sử dụng từ 1000 m2 đến 5000 m2;

–     Nhà cao từ 4 tầng đến 8 tầng, công trình dạng tháp cao từ 50 m đến 100 m;

–     Tường cao hơn 10 m.

0,75

 

IV Công trình có tầm quan trọng thứ yếu đối với sự an toàn sinh mạng con người –     Nhà tạm : cao không quá 3 tầng;

–     Trại chăn nuôi gia súc 1 tầng;

–     Kho chứa hàng hoá diện tích sử dụng  không quá 1000 m2

–     Xưởng sửa chữa, công trình công nghiệp phụ trợ; thứ tự mục II-1 đến II-4, từ II-6 đến II-8; từ II-10 đến II-12 phân loại cấp IV;

–     Công trình mà sự hư hỏng do động đất ít gây thiệt hại về người và thiết bị quý giá.

Không yêu cầu tính toán kháng chấn

 

Trong tính toán kháng chấn, hệ số tầm quan trọng được sử dụng để xác định giá trị gia tốc đỉnh đất nền thiết kế thông qua công thức (tương tự như Eurocode 8):

Với:

+ agR – gia tốc nền lấy theo bản đồ phân vùng gia tốc nền theo địa danh hành chính;

+ – hệ số tầm quan trọng.

Căn cứ vào mức độ quan trọng và hệ số tầm quan trọng của công trình ta nhận thấy các công trình có mức độ quan trọng cấp IV (đối với công trình nhà ở_chung cư và nhà ở độc lập bé hơn hoặc bằng 3 tầng và có tổng diện tích sàn nhỏ hơn 1000m2) thì không phải tính toán kháng chấn.

Khi các công trình có mức độ quan trọng cao hơn (cấp I, II, III) thì việc có cần thiết phải tính toán kháng chấn hay không phụ thuộc vào tiêu chí còn lại, đó là gia tốc nền thiết kế.

+      Động đất mạnh ag/g ³ 0.08, phải tính toán và cấu tạo kháng chấn.

+      Động đất yếu 0.04 ≤ ag/g ≤ 0.08, chỉ cần áp dụng các giải pháp kháng chấn đã được giảm nhẹ.

+      Động đất rất yếu ag/g ≤ 0.04, không cần thiết kế kháng chấn.

  1. Tổng hợp và so sánh giữa các hệ thống
  Mỹ

 (ASCE 7-2010)

Nga Châu Âu Việt Nam
Phân cấp công trình theo tầm quan trọng Chia làm 4 cấp từ I-IV. Cấp IV là quan trọng nhất (không có phân cấp riêng khi tính toán kháng chấn) Chia làm 4 cấp: 1a, 1b, 2, 3 với 1a là cấp quan trong nhất. Có phân cấp riêng khi tính toán kháng chấn (từ 1-4, cấp 1 quan trọng nhất) Chia làm 3 cấp CC1->CC3 (hoặc RC1->RC3) và CC3 (RC3)là quan trọng nhất. Có phân cấp riêng khi tính toán kháng chấn (từ I-IV, cấp IV quan trọng nhất) Chia làm 5 cấp: cấp đặc biệt, cấp I->IV. Cấp IV là thấp nhất.

Phân cấp tương tự với tính toán kháng chấn

Hệ số tầm quan trọng trong tính toán kết cấu Sử dụng hệ số tầm quan trọng riêng cho một số loại tải trọng Sử dụng hệ số tầm quan trọng chung cho các tổ hợp tải trọng cơ bản. Các tổ hợp tải trọng đặc biệt có quy định riêng. Chỉ có hệ số tầm quan trọng cho trường hợp tính toán kháng chấn. Chỉ có hệ số tầm quan trọng cho trường hợp tính toán kháng chấn.
Đối với tải trọng gió Sử dụng 3 bản đồ phân vùng gió:

+ A (chu kỳ lặp 700 năm) dành cho công trình cấp II.

+ B (chu kỳ lặp 1700 năm) cho cấp III, IV.

+ C (chu kỳ lặp 300 năm) cho cấp I.

Nhân hệ số tầm quan trọng vào hệ quả của tất cả các tổ hợp tải trọng cơ bản. Không có quy định cụ thể. Chu kỳ lặp của trải trọng gió tính toán khoảng > 1800 năm. Không có quy định cụ thể
Đối với tải trọng động đất Ứng với từng cấp có hệ số tầm quan trọng Ie được nhân vào lực cắt đáy hoặc phổ phản ứng. Ứng với từng cấp có hệ số tầm quan trọng K0 được nhân vào giá trị tải trọng động đất. Ứng với từng cấp có hệ số tầm quan trọng gI được nhân vào gia tốc tham chiếu agR. Ứng với từng cấp có hệ số tầm quan trọng gI được nhân vào gia tốc tham chiếu agR.

 

  1. Nhận xét và kiến nghị

        Việc sử dụng hệ số tầm quan trọng khi tính toán kết cấu có thể bằng cách:

+      Áp dụng hệ số tầm quan trọng riêng biệt cho một số tải trọng nhất định (tải trọng gió, động đất, tuyết băng, lũ lụt như tiêu chuẩn Mỹ ACSE 7-2010). Các trường hợp tải trọng còn lại (hoạt tải, tĩnh tải) được sử dụng trong thiết kế không phụ thuộc vào cấp công trình.

+      Hoặc có thể sử dụng hệ số tầm quan trọng cho tất cả các tải trọng cơ bản (tải trọng thường xuyên, tải trọng tạm thời), và có hệ số tầm quan trọng riêng cho các trường hợp tải trọng đặc biệt (tải trọng động đất) như trong tiêu chuẩn Nga có đề cập.

Việc phân cấp công trình theo tầm quan trọng và kể nó đến trong tính toán kết cấu là cần thiết. Hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam xây dựng, biên soạn dựa trên hệ thống tiêu chuẩn Nga mặc dù vậy đối với các tải trọng cơ bản trong hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam vẫn chưa được đề cập đến. Thực tế cần đòi hỏi cần thiết bổ sung vào hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam cách thức kể đến tầm quan trọng của công trình trong tính toán thiết kế kết cấu nói chung. Ngoài ra, cần có nghiên cứu tìm hiểu xem cách xác định hệ số này sao cho phù hợp với công tác thiết kế an toàn và kinh tế, phù hợp với điều kiện Việt Nam.

KS. Lê Quang Huy

 

Tài liệu tham khảo:

  1. TS. Cao Duy Khôi – Viện KHCN Xây dựng – “Hệ số tầm quan trọng trong các tiêu chuẩn thiết kế kết cấu của Việt Nam và nước ngoài” – Tạp chí KHCN Xây dựng số 3/2014.
  2. TCVN 9386 – 2012: Thiết kế công trình chịu động đất.

Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh