Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Chỉ vài năm trước, nhắc đến trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều người nghĩ ngay đến các công cụ viết nội dung hay tạo hình ảnh. Giờ đây, AI đã bắt đầu đi vào những công việc quen thuộc của ngành xây dựng: từ phác thảo phương án kiến trúc, so sánh giải pháp kết cấu, phối hợp MEP trên mô hình BIM đến theo dõi tiến độ ngoài công trường.
Khảo sát quý I/2026 của Hiệp hội Giám định viên Hoàng gia Anh (RICS) với gần 1.900 chuyên gia xây dựng toàn cầu cho thấy khoảng hai phần ba đã dùng AI ở một phần công việc. Tuy nhiên, nhóm đông nhất vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, và chỉ khoảng 4% đã tích hợp AI rộng rãi trong tổ chức. Mức độ trưởng thành của từng ứng dụng vì thế rất khác nhau. Câu hỏi đặt ra là: AI hiện nay thực sự đang được ứng dụng như thế nào trong ngành xây dựng, và đâu là những giá trị có thể nhìn thấy ngay?
Với kiến trúc sư, AI tạo sinh trước hết là công cụ phát triển ý tưởng: tạo nhiều phương án concept từ yêu cầu của chủ đầu tư, thử các hình khối và phong cách, biến bản phác tay thành hình ảnh trình bày. Thiết kế tạo sinh (generative design) còn cho phép tạo hàng chục phương án bố trí trên cùng một khu đất theo các ràng buộc về diện tích, khoảng lùi, mật độ và chiều cao. Các công cụ như Autodesk Forma phân tích nhanh số giờ nắng, gió, tiếng ồn và năng lượng ngay trên mô hình khối.

Ba phương án phối cảnh bệnh viện do AI tạo ra trong vài phút; việc đánh giá công năng, tính khả thi và lựa chọn phương án vẫn thuộc về kiến trúc sư (ảnh minh họa tạo bằng AI).
Với kết cấu, AI hỗ trợ so sánh nhanh các phương án khung, vách lõi, sàn phẳng hay dầm sàn theo khối lượng, chi phí và carbon; các hãng tư vấn như Thornton Tomasetti, Arup đã có công cụ riêng cho việc này. AI cũng giúp kiểm tra hồ sơ, chẳng hạn phát hiện mác bê tông trên bản vẽ khác với thuyết minh tính toán. Dù vậy, AI hiện chưa thể tự xác nhận một thiết kế kết cấu là an toàn; kết quả vẫn phải được kiểm tra bằng phần mềm phân tích chuyên dụng và kỹ sư chịu trách nhiệm. Với MEP, AI hỗ trợ gợi ý tuyến ống, phân tích tải lạnh, phụ tải điện và năng lượng.
Điểm nối các bộ môn lại với nhau là BIM. Khi mô hình kiến trúc, kết cấu và MEP được hợp nhất, dự án có một nguồn dữ liệu có cấu trúc mà AI có thể khai thác. Phần mềm BIM đã phát hiện xung đột (clash) như ống gió đi xuyên dầm từ lâu; nhưng trên công trình lớn, một lần kiểm tra có thể trả về hàng nghìn kết quả. AI có tiềm năng gom các xung đột trùng lặp, xếp ưu tiên theo mức độ ảnh hưởng và phân tích một thay đổi thiết kế sẽ tác động tới những bộ môn nào.

Xung đột giữa ống gió và dầm kết cấu được phát hiện trên mô hình BIM hợp nhất.
BIM hợp nhất dữ liệu kiến trúc, kết cấu, MEP; AI khai thác dữ liệu đó để hỗ trợ phối hợp đa bộ môn.
Trong quản lý dự án và thi công, các ứng dụng AI trải rộng từ tìm kiếm, tóm tắt hồ sơ, xử lý yêu cầu làm rõ thông tin (RFI) và hồ sơ trình duyệt, bóc tách khối lượng cho dự toán, lập nhật ký công trường đến theo dõi tiến độ và an toàn lao động. Hai ví dụ dưới đây cho thấy rõ nhất AI đang làm gì.
Ví dụ thứ nhất là khai thác hồ sơ. Một dự án có thể có hàng nghìn bản vẽ với nhiều lần revision, kèm chỉ dẫn kỹ thuật, RFI, hợp đồng và biên bản. Thay vì lật từng tập hồ sơ, kỹ sư có thể hỏi: “Yêu cầu chống thấm tầng hầm nằm ở đâu?” hay “Những RFI nào liên quan đến tầng 5?”. AI đọc bản vẽ, chỉ dẫn kỹ thuật và RFI để trả lời kèm dẫn chiếu tài liệu gốc, đồng thời hỗ trợ đối chiếu hồ sơ trình duyệt với yêu cầu kỹ thuật để chỉ ra điểm khác biệt. Các nền tảng quản lý xây dựng như Procore đã tích hợp trợ lý AI kiểu này; đây là một trong những ứng dụng trưởng thành nhất hiện nay.

AI đọc nhiều loại hồ sơ để trả lời câu hỏi của kỹ sư kèm dẫn chiếu tài liệu gốc; kỹ sư vẫn kiểm tra nguồn trước khi quyết định.
Ví dụ thứ hai là theo dõi tiến độ bằng hình ảnh. Camera 360° gắn trên mũ bảo hộ ghi lại hiện trạng khi kỹ sư đi kiểm tra công trường. AI tự định vị từng khung hình lên mặt bằng, so sánh với mô hình BIM và tiến độ để cho ra bức tranh kế hoạch so với thực tế, từ đó chỉ ra khu vực có nguy cơ chậm. Giải pháp OpenSpace là ví dụ tiêu biểu; đáng chú ý, dịch vụ theo dõi tiến độ của hãng vẫn kết hợp phân tích AI với bước rà soát của chuyên gia. Công nghệ này cũng đã được áp dụng ở Việt Nam, như tại dự án lắp máy biến áp thứ 2 Trạm biến áp 220 kV Chư Sê (Gia Lai) năm 2023.

Camera 360° gắn trên mũ bảo hộ ghi lại hiện trạng công trường khi kỹ sư di chuyển kiểm tra.

Giao diện OpenSpace liên kết hình ảnh 360° với vị trí trên mặt bằng và các ghi chú thực địa để theo dõi vấn đề tại công trường.
Ở cả hai ví dụ, AI đóng vai trò trợ lý: rút ngắn thời gian tìm kiếm và tổng hợp, còn việc kiểm tra và quyết định vẫn thuộc về kỹ sư.
Nhìn tổng thể, các ứng dụng AI trong xây dựng có thể chia thành ba mức độ trưởng thành:

Nhóm đã ứng dụng có điểm chung: dữ liệu đầu vào rõ ràng, AI chỉ làm một việc hẹp và có người kiểm tra ở bước cuối. Nhóm đang phát triển đòi hỏi AI kết nối nhiều nguồn dữ liệu cùng lúc. AI Agent là ví dụ: thay vì chỉ trả lời một câu hỏi, agent nhận một nhiệm vụ như xử lý RFI mới, tự tìm bản vẽ và chỉ dẫn kỹ thuật liên quan, soạn bản nháp phản hồi rồi chuyển cho kỹ sư duyệt. Procore đã ra mắt công cụ cho phép đội dự án tự tạo agent, nhưng công cụ này vẫn ở giai đoạn thử nghiệm mở.
Theo RICS, khó khăn lớn nhất hiện nay không còn là bắt đầu thử nghiệm, mà là biến thử nghiệm thành quy trình thường xuyên, bởi dữ liệu xây dựng thường phải bắt đầu lại từ đầu sau mỗi dự án.
Hành trình số hóa của ngành xây dựng Việt Nam có thể hình dung qua các bước: CAD và Excel, BIM và môi trường dữ liệu chung (CDE), dữ liệu số của dự án, rồi đến AI. Nhìn chung, phần lớn doanh nghiệp đang ở khoảng BIM/CDE. Nhiều kỹ sư, kiến trúc sư đã tự dùng các công cụ AI phổ thông cho công việc cá nhân, nhưng chưa gắn với dữ liệu dự án của doanh nghiệp.
Khung pháp lý đang thúc đẩy bước chuyển này. Từ ngày 01/7/2026, Nghị định 217/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Xây dựng 2025 yêu cầu áp dụng BIM cho công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, từ giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế – kỹ thuật; BIM hoàn công phải được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ 01/3/2026, cũng lần đầu tạo khung pháp lý riêng cho AI. Khi BIM trở thành một phần bắt buộc của hồ sơ, ngành xây dựng có nền dữ liệu có cấu trúc để AI phát huy giá trị.
Trước mắt, dễ triển khai nhất là AI hỗ trợ soạn thảo, tra cứu hồ sơ, xử lý khối lượng, dự toán, báo cáo và phối hợp trên BIM. Còn AI Agent, AI tích hợp BIM với tiến độ và chi phí, hay digital twin thông minh sẽ cần thêm thời gian và hạ tầng dữ liệu.
Tuy nhiên, khi áp dụng AI, doanh nghiệp cần lưu ý bốn vấn đề:
Thứ nhất là “dữ liệu”: bản vẽ sai revision, BIM thiếu thông tin hay một thư mục lẫn lộn giữa Banve_final.pdf và Banve_final_OK_Rev3.pdf thì AI cũng cho kết quả sai.
Thứ hai là “độ tin cậy”: AI có thể suy diễn sai, thậm chí tạo ra điều khoản tiêu chuẩn không tồn tại, nên mọi nội dung ảnh hưởng tới thiết kế, chi phí và an toàn phải được kiểm chứng trên tài liệu gốc.
Thứ ba là “bảo mật”: bản vẽ, hợp đồng và dữ liệu nội bộ không nên đưa tùy tiện lên các công cụ AI dành cho cá nhân.
Thứ tư là “trách nhiệm”: nếu AI đề xuất sai dẫn đến sự cố, người và tổ chức sử dụng AI vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng.
Vì vậy, AI hiện chưa thể thay thế kiến trúc sư, kỹ sư hay người quản lý dự án. Giá trị thực tế nhất của AI nằm ở việc hỗ trợ con người xử lý dữ liệu nhanh hơn, phát hiện vấn đề sớm hơn và dành nhiều thời gian hơn cho các quyết định đòi hỏi chuyên môn.

AI, BIM và dữ liệu trở thành lớp công nghệ xuyên suốt vòng đời công trình
Trong ngành xây dựng, AI có lẽ sẽ không xuất hiện như một công nghệ độc lập, mà ngày càng trở thành một lớp công nghệ kết nối với BIM, dữ liệu dự án và các công cụ mà kiến trúc sư, kỹ sư và nhà quản lý đang sử dụng hằng ngày./.
Bài viết: Đào Trọng Thành, Trung tâm TVXD7
*Tài liệu tham khảo: