Địa chỉ:
21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội
Trong những năm gần đây, hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường của Việt Nam liên tục được hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong công tác quản lý môi trường khi thay đổi phương thức quản lý từ kiểm soát theo từng thủ tục riêng lẻ sang quản lý tổng hợp dựa trên mức độ tác động của dự án đối với môi trường. Đặc biệt, năm 2026, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 48/2026/NĐ-CP ngày 29/01/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định về bảo vệ môi trường và Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp tục tạo ra những thay đổi đáng kể trong quá trình thực hiện các thủ tục về môi trường.
* Những thay đổi nổi bật trong công tác lập Báo cáo ĐTM và Giấy phép môi trường
Đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực tư vấn môi trường, đặc biệt là công tác lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và Giấy phép môi trường (GPMT), những thay đổi này vừa mang lại nhiều cơ hội, vừa đặt ra không ít khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện.
Một trong những điểm nổi bật của hệ thống pháp luật hiện hành là việc phân loại dự án đầu tư theo mức độ tác động đến môi trường để xác định thủ tục môi trường tương ứng. Cách tiếp cận này giúp việc quản lý trở nên khoa học hơn, tập trung nguồn lực quản lý đối với các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao, đồng thời giảm bớt các thủ tục không cần thiết đối với những dự án có quy mô và mức độ tác động thấp. Đối với công tác lập Báo cáo ĐTM, nội dung đánh giá hiện nay yêu cầu toàn diện hơn, không chỉ xem xét các nguồn phát sinh chất thải mà còn đánh giá khả năng chịu tải của môi trường tiếp nhận, tác động tích lũy, phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường, chương trình quản lý và quan trắc môi trường trong suốt vòng đời của dự án.
Song song với đó, GPMT đã trở thành công cụ quản lý quan trọng khi tích hợp nhiều loại giấy phép, giấy xác nhận về môi trường trước đây vào một thủ tục thống nhất. Điều này giúp giảm sự chồng chéo trong công tác quản lý, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình đầu tư và vận hành dự án. Tuy nhiên, hồ sơ đề nghị cấp GPMT lại yêu cầu nhiều thông tin chi tiết hơn về công trình xử lý chất thải, công nghệ xử lý, thông số môi trường, chương trình quan trắc và kế hoạch vận hành thử nghiệm các công trình bảo vệ môi trường. Vì vậy, chất lượng hồ sơ ngày càng được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi đơn vị tư vấn phải có năng lực chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tiễn phong phú.
Việc ban hành Nghị định số 48/2026/NĐ-CP ngày 29/01/2026 tiếp tục hoàn thiện các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và tháo gỡ nhiều vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Nghị định đã sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến đối tượng thực hiện thủ tục môi trường, thành phần hồ sơ, trình tự giải quyết thủ tục hành chính và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Những điều chỉnh này góp phần nâng cao tính thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp cũng như đơn vị tư vấn khi thực hiện hồ sơ môi trường.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực môi trường. Việc rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, đơn giản hóa thành phần tài liệu và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin đã góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan nhà nước. Đây được xem là bước đi phù hợp với chủ trương xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
* Những khó khăn đối với đơn vị tư vấn môi trường
Đối với các đơn vị tư vấn môi trường, quá trình thay đổi của hệ thống pháp luật cũng đặt ra nhiều khó khăn. Trước hết là yêu cầu phải thường xuyên cập nhật các quy định mới. Chỉ trong vài năm, nhiều văn bản quy phạm pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung, dẫn đến việc các biểu mẫu, căn cứ pháp lý và quy trình lập hồ sơ phải liên tục điều chỉnh, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án của chủ đầu tư.
Bên cạnh đó, các báo cáo ĐTM và hồ sơ GPMT hiện nay không chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện trạng và dự báo tác động môi trường mà còn phải chứng minh tính khả thi của các công trình xử lý chất thải, khả năng đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường, phương án quản lý chất thải trong từng giai đoạn của dự án cũng như các biện pháp phòng ngừa sự cố môi trường. Điều này đòi hỏi đội ngũ tư vấn phải có kiến thức liên ngành về môi trường, xây dựng, cấp thoát nước, hóa học, sinh học và các lĩnh vực kỹ thuật liên quan.
Ngoài ra, trong giai đoạn đầu áp dụng các quy định mới, cách hiểu và vận dụng pháp luật giữa các địa phương vẫn có những khác biệt nhất định. Một số nội dung chưa có tiền lệ thực hiện hoặc chưa có hướng dẫn chi tiết nên đơn vị tư vấn phải thường xuyên trao đổi với cơ quan chuyên môn để thống nhất cách thực hiện. Điều này làm tăng thời gian hoàn thiện hồ sơ, phát sinh thêm chi phí khảo sát, chỉnh sửa và giải trình theo yêu cầu của cơ quan thẩm định.
Một áp lực khác là tiến độ thực hiện dự án. Trong thực tế, nhiều chủ đầu tư mong muốn hoàn thành hồ sơ môi trường trong thời gian ngắn để kịp tiến độ đầu tư xây dựng. Tuy nhiên, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng hồ sơ và việc phải cập nhật liên tục các quy định mới, đơn vị tư vấn cần nhiều thời gian hơn cho công tác khảo sát hiện trạng, tính toán phát thải, lựa chọn công nghệ xử lý, xây dựng chương trình quan trắc và rà soát tính pháp lý của toàn bộ hồ sơ. Do đó, việc cân bằng giữa tiến độ và chất lượng luôn là bài toán khó đối với các đơn vị tư vấn môi trường.

Quang cảnh buổi thẩm định Báo cáo ĐTM tại Quân khu 4
Để thích ứng với những thay đổi này, Viện Thiết kế/TCHCKT đã chủ động nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ thông qua đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và cập nhật thường xuyên các quy định pháp luật mới. Đồng thời, việc xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ, ứng dụng phần mềm chuyên ngành, chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ và tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công việc và giảm thiểu sai sót trong quá trình lập Báo cáo ĐTM và Giấy phép môi trường.
Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường là xu thế tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và hội nhập quốc tế. Mặc dù những thay đổi của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng với văn bản có liên quan đã đặt ra nhiều thách thức cho các đơn vị tư vấn, nhưng đây cũng là động lực để nâng cao chất lượng dịch vụ, chuẩn hóa quy trình làm việc và phát triển đội ngũ chuyên gia có trình độ cao. Thời gian tới, Viện Thiết kế/TCHCKT tiếp tục không ngừng cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp làm việc, chủ động thích ứng hiệu quả các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, góp phần hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của đất nước./.
Bài viết: Chu Minh Hiếu, Xí nghiệp KS1.