ÁNH SÁNG “VẬT LIỆU THỨ TƯ” CỦA KIẾN TRÚC HIỆN ĐẠI - DCCD

29


06-2026

ÁNH SÁNG “VẬT LIỆU THỨ TƯ” CỦA KIẾN TRÚC HIỆN ĐẠI

360 DCCD

Khi nhắc đến kiến trúc, người ta thường nghĩ đến hình khối, vật liệu và không gian. Đó là ba yếu tố hữu hình tạo nên diện mạo của một công trình. Tuy nhiên, trong thực tiễn thiết kế hiện đại, có một thành tố đặc biệt không thể cầm nắm nhưng lại có khả năng làm thay đổi hoàn toàn cảm nhận của con người về kiến trúc. Đó là ánh sáng.

Burj Khalifa, tòa nhà chọc trời cao nhất thế giới với độ cao 828 mét, tọa lạc tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nổi tiếng với hệ thống đèn LED đổi màu tinh xảo, tạo nên màn trình diễn ánh sáng có thể nhìn thấy từ             khoảng cách hàng dặm.

Nếu bê tông tạo nên sự vững chãi, thép tạo nên sức mạnh kết cấu và kính mở rộng giới hạn không gian, thì ánh sáng chính là yếu tố mang lại cảm xúc cho công trình. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia trên thế giới đã gọi ánh sáng là “vật liệu thứ tư” của kiến trúc. Sự phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực tư vấn thiết kế chiếu sáng trong những năm gần đây đã minh chứng cho vai trò ngày càng quan trọng của ánh sáng trong việc kiến tạo môi trường sống hiện đại.

Trong lịch sử kiến trúc, ánh sáng luôn giữ vị trí đặc biệt. Từ những nhà thờ Gothic châu Âu với hệ thống cửa sổ kính màu huyền ảo, đến những ngôi đình, ngôi chùa phương Đông tận dụng khéo léo ánh sáng tự nhiên để tạo nên sự tĩnh tại và linh thiêng, con người từ lâu đã hiểu rằng ánh sáng không đơn thuần là điều kiện để nhìn thấy mà còn là phương tiện truyền tải cảm xúc và giá trị văn hóa.

Cửa sổ kính màu là một trong những yếu tố đặc trưng của kiến trúc Gothic, giúp tạo nên một không gian thiêng liêng và huyền ảo. Ánh sáng chiếu qua những tấm kính đầy màu sắc này không chỉ làm sáng bừng cả nội thất bên trong nhà thờ mà còn mang lại cảm giác thiêng liêng, kết nối giữa con người và thần thánh.

Tuy nhiên, phải đến thời đại đô thị hóa và cách mạng công nghệ, vai trò của ánh sáng mới thực sự được nhìn nhận như một chuyên ngành độc lập trong thiết kế xây dựng. Ngày nay, một công trình thành công không chỉ được đánh giá bởi diện mạo ban ngày mà còn bởi khả năng thể hiện bản sắc khi đêm xuống. Nhiều công trình biểu tượng trên thế giới được nhận diện thông qua hệ thống chiếu sáng đặc trưng hơn là hình khối kiến trúc thuần túy. Ánh sáng đã trở thành ngôn ngữ thị giác mới của đô thị hiện đại.

Shanghai Tower, một trong những tòa nhà cao nhất và đẹp nhất thế giới, nổi bật với hệ thống chiếu sáng LED độc đáo. Các đèn được lắp đặt theo hình xoắn ốc dọc theo tòa nhà, tạo nên hiệu ứng chuyển động ấn tượng, phản ánh phong cách      hiện đại và năng động của Thượng Hải

Thực tế cho thấy cùng một công trình nhưng chỉ cần thay đổi giải pháp chiếu sáng, cảm nhận của người sử dụng có thể thay đổi hoàn toàn. Một quảng trường có thể trở nên sôi động hoặc trang nghiêm; một bảo tàng có thể trở nên huyền bí hoặc gần gũi; một công trình tưởng niệm có thể khơi gợi cảm xúc sâu lắng hay tạo nên sự choáng ngợp. Ánh sáng tác động trực tiếp đến tâm lý, cảm xúc và hành vi của con người. Chính vì vậy, thiết kế chiếu sáng ngày càng được xem là sự kết hợp giữa khoa học kỹ thuật, mỹ thuật và tâm lý học môi trường.

Ánh sáng tác động đến cảm xúc của con người

Đằng sau vẻ đẹp của những công trình lung linh khi đêm xuống là công việc thầm lặng của đội ngũ tư vấn thiết kế điện chiếu sáng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự giao thoa giữa nhiều chuyên ngành khác nhau. Người kỹ sư không chỉ tính toán phụ tải điện, lựa chọn thiết bị hay thiết kế mạng lưới cấp điện mà còn phải nghiên cứu kiến trúc, vật liệu hoàn thiện, đặc điểm công năng và trải nghiệm của người sử dụng.

Kỹ sư thiết kế ánh sáng góp phần hoàn thiện và tôn vinh giá trị công trình

Đối với một công trình văn hóa, ánh sáng phải góp phần tôn vinh giá trị lịch sử và bản sắc kiến trúc. Đối với bệnh viện, ánh sáng cần tạo ra môi trường thuận lợi cho quá trình điều trị và phục hồi sức khỏe. Trong trường học, ánh sáng phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về thị giác nhằm bảo vệ sức khỏe học sinh. Trong các công trình quốc phòng, hành chính hay công cộng, hệ thống chiếu sáng còn phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn, an ninh và khả năng vận hành ổn định trong nhiều điều kiện khác nhau.

Bố trí ánh sáng trong không gian phòng học cần bám sát tiêu chuẩn thiết kế

Sự phát triển của công nghệ LED, Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những bước tiến vượt bậc cho ngành chiếu sáng. Nếu như trước đây hệ thống đèn chỉ có chức năng phát sáng thì hiện nay chúng đã trở thành một phần của hạ tầng thông minh. Các cảm biến có thể tự động điều chỉnh cường độ chiếu sáng theo điều kiện môi trường hoặc mật độ sử dụng. Hệ thống quản lý tập trung cho phép giám sát, điều khiển và tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực. Ánh sáng không còn là yếu tố tĩnh mà đang trở thành một thành phần tương tác của công trình thông minh.

Công nghệ và trí tuệ nhân tạo tạo nên những bước tiến mới trong thiết kế và vận hành ánh sáng trong công trình

Song song với đó, yêu cầu về phát triển bền vững cũng đang đặt ra những thách thức mới cho lĩnh vực thiết kế chiếu sáng. Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, năng lượng dành cho chiếu sáng chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng mức tiêu thụ năng lượng của các công trình xây dựng. Vì vậy, các giải pháp tiết kiệm điện, tận dụng ánh sáng tự nhiên, sử dụng thiết bị hiệu suất cao và giảm thiểu ô nhiễm ánh sáng đang trở thành xu hướng tất yếu. Thiết kế chiếu sáng hiện đại không hướng tới việc tạo ra nhiều ánh sáng hơn mà hướng tới việc sử dụng ánh sáng thông minh hơn, hiệu quả hơn và thân thiện hơn với môi trường.

Đối với Việt Nam, quá trình đô thị hóa nhanh chóng đang mở ra những cơ hội lớn cho lĩnh vực tư vấn thiết kế chiếu sáng. Các đô thị mới, khu công nghiệp, trung tâm thương mại, công trình công cộng và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đều đòi hỏi những giải pháp chiếu sáng hiện đại, tiết kiệm năng lượng và có tính thẩm mỹ cao. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là nhu cầu nâng cao chất lượng sống và xây dựng hình ảnh đô thị văn minh, hiện đại.

Chiếu sáng thông minh và tiết kiệm năng lượng là một trong những yếu tố rất quan trọng trong đô thị thông minh.

Trong tương lai, khi các thành phố thông minh dần trở thành hiện thực, ánh sáng sẽ tiếp tục giữ vai trò là cầu nối giữa công nghệ và con người. Người kỹ sư tư vấn thiết kế điện chiếu sáng sẽ không còn đơn thuần là người tính toán hệ thống điện mà trở thành người kiến tạo trải nghiệm không gian, góp phần định hình diện mạo kiến trúc và bản sắc đô thị.

Có thể nói rằng, nếu kiến trúc tạo nên hình hài của công trình thì ánh sáng chính là yếu tố thổi hồn vào công trình ấy. Ban ngày, kiến trúc hiện diện bằng đường nét và vật liệu; ban đêm, kiến trúc được kể lại bằng ánh sáng. Và chính những người làm công tác tư vấn thiết kế điện chiếu sáng đang lặng lẽ viết nên câu chuyện ấy, góp phần tạo dựng những không gian sống an toàn hơn, đẹp hơn và nhân văn hơn cho cộng đồng./.

Bài viết: TS.KTS Bùi Thị Kim Dung, Trung tâm TVXD2.

*Tài liệu tham khảo:

  1. https://barrisol.vn/kham-pha-ve-dep-khien-truc-gothic/
  2. https://prolux.vn/top-10-cong-trinh-chieu-sang-dep-nhat-the-gioi

3.https://blight.com.vn/anh-sang-tac-dong-den-cam-xuc-cua-chung-ta-nhu-the-nao/

4.https://www.paclights.com/explore/led-lighting-practical-applications-in-electrical-engineering/

5.https://thbvietnam.com/tin-tuc/quy-dinh-ve-tieu-chuan-anh-sang-phong-hoc-2925.html?srsltid=AfmBOoq9P09EgxcVJYkFZcaLR_CGzLYwS30b_ddoP1BxCLLnOCC_7-q5

6.https://paragon.com.vn/ung-dung-cong-nghe-iot-va-ai-trong-chieu-sang-thong-minh/?srsltid=AfmBOoop0-bWyUVEy_xD4thzpML2SFRZXXb-kYG8_f2Q2ZRo39bvQSaX

 


Array

Tin tức liên quan


Tag


Contact us

Liên hệ với chúng tôi

[contact-form-7 404 "Not Found"]

TRỤ SỞ CHÍNH

Địa chỉ:

21 Lê Văn Lương, Yên Hòa, Hà Nội

TRỤ SỞ MIỀN TRUNG

Địa chỉ:

51 Hoàng Kế Viêm, Bắc Mỹ Phú, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

TRỤ SỞ MIỀN NAM

Địa chỉ:

Số 273 Nguyễn Trọng Tuyển - Quận Phú Nhuận - Tp Hồ Chí Minh